Το τεστ Παπ συχνά μένει χαμηλά στη λίστα των υποχρεώσεων, μέχρι να έρθει η στιγμή του ετήσιου γυναικολογικού ελέγχου. Όμως το ερώτημα «πότε χρειάζεται τεστ παπ» δεν έχει μία ίδια απάντηση για όλες: η ηλικία, τα προηγούμενα αποτελέσματα, η ύπαρξη HPV και το ιατρικό ιστορικό καθορίζουν το κατάλληλο διάστημα.
Το βασικό είναι να μην αντιμετωπίζετε την εξέταση ως κάτι που γίνεται μόνο όταν υπάρχει ενόχληση. Το τεστ Παπ είναι εξέταση πρόληψης, σχεδιασμένη να εντοπίζει κυτταρικές αλλοιώσεις στον τράχηλο της μήτρας πριν εξελιχθούν σε κάτι σοβαρό. Γι’ αυτό και η συνέπεια στον έλεγχο έχει μεγαλύτερη αξία από το να γίνεται βιαστικά ή σποραδικά.
Τι ακριβώς ελέγχει το τεστ Παπ
Κατά τη διάρκεια της γυναικολογικής εξέτασης, ο γιατρός λαμβάνει με ένα μικρό βουρτσάκι κύτταρα από τον τράχηλο της μήτρας. Αυτά εξετάζονται στο εργαστήριο για τυχόν αλλοιώσεις. Η διαδικασία διαρκεί λίγα λεπτά και για τις περισσότερες γυναίκες προκαλεί μόνο μια ήπια, προσωρινή ενόχληση.
Το τεστ Παπ δεν ανιχνεύει άμεσα όλες τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις και δεν είναι το ίδιο με το τεστ HPV. Το HPV test αναζητά την παρουσία τύπων του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο αλλοιώσεων στον τράχηλο. Ανάλογα με την ηλικία και τις οδηγίες του γυναικολόγου, μπορεί να προταθεί τεστ Παπ, HPV test ή συνδυασμός των δύο.
Αυτή η διάκριση εξηγεί γιατί δύο φίλες της ίδιας ηλικίας μπορεί να έχουν διαφορετικό πρόγραμμα εξετάσεων. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποια από τις δύο έχει πρόβλημα. Σημαίνει ότι η πρόληψη προσαρμόζεται πλέον περισσότερο στο προσωπικό ιστορικό.
Πότε χρειάζεται τεστ Παπ και κάθε πότε γίνεται
Η έναρξη και η συχνότητα του ελέγχου αποφασίζονται μαζί με τον γυναικολόγο. Σε πολλές διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος αρχίζει από την ηλικία των 21 ετών, ανεξάρτητα από το πότε ξεκίνησε η σεξουαλική ζωή. Ωστόσο, τα οργανωμένα προγράμματα πρόληψης και οι συστάσεις μπορεί να διαφέρουν ανά χώρα, καθώς και ανάλογα με το διαθέσιμο είδος εξέτασης.
Για γυναίκες με φυσιολογικά προηγούμενα αποτελέσματα και χωρίς παράγοντες υψηλού κινδύνου, ο έλεγχος δεν σημαίνει πάντα τεστ Παπ κάθε χρόνο. Σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες μπορεί να συστήνεται κυτταρολογικός έλεγχος ανά τριετία, ενώ σε άλλες το HPV test ή ο συνδυαστικός έλεγχος μπορεί να επιτρέπει μεγαλύτερα μεσοδιαστήματα. Η ετήσια επίσκεψη στον γυναικολόγο, πάντως, παραμένει χρήσιμη για θέματα αντισύλληψης, μαστού, περιόδου, σεξουαλικής υγείας και συνολικής πρόληψης, ακόμη κι όταν δεν απαιτείται Παπ εκείνη τη χρονιά.
Μετά τα 65, ο προληπτικός έλεγχος μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να σταματήσει, εφόσον υπάρχουν επαρκή φυσιολογικά αποτελέσματα τα προηγούμενα χρόνια και δεν υπάρχει ιστορικό σημαντικών αλλοιώσεων. Δεν είναι όμως απόφαση που παίρνουμε μόνες μας επειδή «μεγαλώσαμε» ή επειδή δεν έχουμε πια περίοδο.
Πότε χρειάζεται συχνότερος έλεγχος
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο γυναικολόγος μπορεί να προτείνει πιο στενή παρακολούθηση. Αυτό μπορεί να συμβεί μετά από μη φυσιολογικό τεστ Παπ ή θετικό HPV test, μετά από θεραπεία για προκαρκινικές αλλοιώσεις ή όταν υπάρχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό, όπως σε γυναίκες που λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή ή ζουν με HIV.
Πιο εξατομικευμένο πλάνο μπορεί επίσης να χρειαστεί αν υπάρχει ιστορικό έκθεσης σε διαιθυλοστιλβεστρόλη κατά την ενδομήτρια ζωή, μια σπάνια πλέον περίπτωση, ή άλλοι ειδικοί ιατρικοί λόγοι. Εδώ δεν χωρούν γενικοί κανόνες από το διαδίκτυο: το αποτέλεσμα και το επόμενο βήμα πρέπει να ερμηνεύονται από τον γιατρό που γνωρίζει το ιστορικό σας.
Συμπτώματα; Μην περιμένετε το επόμενο Παπ
Το τεστ Παπ δεν είναι εξέταση για να εξηγήσει άμεσα ένα σύμπτωμα. Αν εμφανίσετε αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή, αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους ή μετά την εμμηνόπαυση, ασυνήθιστες εκκρίσεις, επίμονο πυελικό πόνο ή πόνο στη σεξουαλική επαφή, χρειάζεται επικοινωνία με γυναικολόγο χωρίς αναμονή.
Τα συμπτώματα αυτά έχουν συχνά αιτίες που δεν είναι σοβαρές, όπως μια λοίμωξη, ένας πολύποδας ή ορμονικές μεταβολές. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζονται κλινική αξιολόγηση και ίσως διαφορετικές εξετάσεις. Ένα φυσιολογικό Παπ του προηγούμενου έτους δεν αποτελεί λόγο να αγνοήσετε κάτι νέο.
Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό
Η εγκυμοσύνη δεν ακυρώνει την ανάγκη για γυναικολογική πρόληψη. Αν μια έγκυος είναι στο διάστημα που πρέπει να κάνει έλεγχο τραχήλου, ο γυναικολόγος θα κρίνει αν το τεστ Παπ είναι κατάλληλο και πότε θα πραγματοποιηθεί. Η λήψη δείγματος θεωρείται γενικά ασφαλής όταν γίνεται σωστά, αλλά κάθε εγκυμοσύνη έχει τις δικές της παραμέτρους.
Αν προκύψει μη φυσιολογικό αποτέλεσμα, αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει κίνδυνος για το μωρό ή ότι χρειάζεται άμεση θεραπεία. Συχνά απαιτείται απλώς παρακολούθηση και, όπου χρειάζεται, κολποσκόπηση. Ορισμένες παρεμβάσεις μετατίθενται για μετά τον τοκετό, εκτός αν ο γιατρός θεωρήσει ότι υπάρχει λόγος για ταχύτερη διερεύνηση.
Μετά τον τοκετό, η επανέναρξη του ελέγχου εξαρτάται από το πότε έγινε το τελευταίο Παπ, το αποτέλεσμα και τη σύσταση του γιατρού. Μην αφήνετε το θέμα να χαθεί μέσα στις νέες απαιτήσεις της μητρότητας – ένα απλό υπενθυμιστικό στο κινητό μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Αν έχετε κάνει υστερεκτομή
Η υστερεκτομή δεν σημαίνει πάντοτε ότι σταματά ο έλεγχος. Αν έχει αφαιρεθεί και ο τράχηλος για καλοήθη αιτία, χωρίς ιστορικό σοβαρών αλλοιώσεων ή καρκίνου, συχνά δεν απαιτούνται πλέον τεστ Παπ. Αν όμως ο τράχηλος παραμένει ή η επέμβαση έγινε λόγω προκαρκινικών αλλοιώσεων ή καρκίνου, η παρακολούθηση συνεχίζεται με διαφορετικό πλάνο.
Επειδή ο όρος «υστερεκτομή» χρησιμοποιείται συχνά χωρίς να είναι σαφές ποια όργανα αφαιρέθηκαν, αξίζει να ρωτήσετε ευθέως τον γυναικολόγο σας αν έχετε τράχηλο και ποια εξέταση χρειάζεστε στο μέλλον.
Πώς να προετοιμαστείτε για πιο αξιόπιστο αποτέλεσμα
Κλείστε το ραντεβού, αν γίνεται, σε ημέρα που δεν έχετε έντονη έμμηνο ρύση, γιατί το αίμα μπορεί να δυσκολέψει την αξιολόγηση του δείγματος. Τις προηγούμενες 24 έως 48 ώρες, ο γιατρός μπορεί να σας ζητήσει να αποφύγετε τη σεξουαλική επαφή, κολπικές κρέμες, υπόθετα, λιπαντικά ή κολπικές πλύσεις. Οι οδηγίες διαφέρουν ανάλογα με το εργαστήριο και τον λόγο της εξέτασης, οπότε επιβεβαιώστε τες όταν κλείνετε το ραντεβού.
Αναφέρετε επίσης αν είστε έγκυος, αν έχετε ασυνήθιστη αιμορραγία, αν παίρνετε φάρμακα ή αν είχατε παλαιότερα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα. Αυτές οι πληροφορίες βοηθούν τον γιατρό να επιλέξει τη σωστή διαδικασία, όχι να σας αγχώσει.
Ένα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν είναι διάγνωση καρκίνου
Αυτό είναι ίσως το πιο καθησυχαστικό αλλά και ουσιαστικό μήνυμα. Οι κυτταρικές αλλοιώσεις μπορεί να οφείλονται σε HPV, φλεγμονή ή παροδικές αλλαγές και πολλές φορές υποχωρούν. Αν το αποτέλεσμα δεν είναι φυσιολογικό, ο γυναικολόγος μπορεί να συστήσει επανάληψη του τεστ, HPV test, κολποσκόπηση ή άλλη παρακολούθηση.
Μην παραλείψετε το επόμενο ραντεβού από φόβο. Η αξία του προληπτικού ελέγχου βρίσκεται ακριβώς στο ότι δίνει χρόνο για ψύχραιμη διερεύνηση και έγκαιρη αντιμετώπιση, όταν αυτή χρειάζεται.
Ο εμβολιασμός κατά του HPV παραμένει πολύτιμη προστασία, αλλά δεν αντικαθιστά τον προληπτικό έλεγχο. Κρατήστε το προσωπικό σας πλάνο απλό: συζητήστε με τον γυναικολόγο σας ποια εξέταση σας ταιριάζει, σημειώστε την επόμενη ημερομηνία και δώστε στην πρόληψη τη θέση που αξίζει στη φροντίδα του εαυτού σας.
