Το burnout, γνωστό και ως Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης ή πιο απλά «κάψιμο» από τη δουλειά, περιγράφει μια κατάσταση έντονης σωματικής και ψυχικής εξάντλησης που σχετίζεται άμεσα με το εργασιακό περιβάλλον. Παρότι συχνά συγχέεται με την υπερκόπωση, πρόκειται για κάτι βαθύτερο, καθώς συνοδεύεται από έντονα συναισθηματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, τα οποία επηρεάζουν συνολικά τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής του ατόμου.
Burnout: Δυο λόγια για την ιστορία του
Ο όρος burnout χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1974 από τον Γερμανό ψυχίατρο και ψυχαναλυτή Herbert Freudenberger, για να περιγράψει τη σωματική και ψυχική εξάντληση εργαζομένων στον χώρο της υγείας, κυρίως γιατρών και νοσηλευτών. Πρόκειται για επαγγέλματα που έρχονται καθημερινά σε άμεση επαφή με τον ανθρώπινο πόνο και την ευθύνη.
Το άτομο που βιώνει burnout μοιάζει με ένα κερί του οποίου η φλόγα τρεμοπαίζει λίγο πριν σβήσει: έχει δαπανήσει όλη του την ενέργεια, αισθάνεται ανίκανο να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της δουλειάς του και πιστεύει πως δεν έχει πλέον κάτι άλλο να προσφέρει.
Burnout: Αίτια και η σημασία της έγκαιρης διάγνωσης
Στη σύγχρονη πραγματικότητα, το burnout θεωρείται μια «σιωπηλή εργασιακή πανδημία». Οι αυξημένες απαιτήσεις, οι γρήγοροι ρυθμοί, τα συνεχή ερεθίσματα και η δυσκολία αποσύνδεσης από την εργασία έχουν οδηγήσει σε κατακόρυφη αύξηση των περιστατικών επαγγελματικής εξουθένωσης.
Γι’ αυτό και ολοένα περισσότερες εταιρείες επενδύουν πλέον σε:
τακτικά διαλείμματα, προγράμματα ψυχολογικής υποστήριξης, ενίσχυση του well-being των εργαζομένων. Το πιο κρίσιμο βήμα, ωστόσο, είναι η έγκαιρη αναγνώριση του burnout. Η διάγνωσή του δεν είναι πάντα εύκολη, καθώς συνδυάζει εμφανή αλλά και «σιωπηλά» συμπτώματα, τα οποία συχνά αγνοούνται ή αποδίδονται απλώς στο άγχος.
Με ποια συμπτώματα θα καταλάβω ότι έχω burnout;
Το burnout επηρεάζει το άτομο σε σωματικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο.
Σωματικά συμπτώματα
- Διαταραχές ύπνου (αϋπνία, ανήσυχος ύπνος)
- Αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά, συχνά με μειωμένη όρεξη
- Αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ ή τσιγάρου ως τρόπος εκτόνωσης
Συναισθηματικά & νοητικά συμπτώματα
- Συναισθηματική εξάντληση
- Εργασιακή αποξένωση
- Δυσκολία συγκέντρωσης
Το άτομο νιώθει θλίψη, αρνητική διάθεση και αίσθημα ανεπάρκειας. Παρατηρείται έκπτωση στις γνωστικές λειτουργίες, όπως η μνήμη και η προσοχή, με αποτέλεσμα τη μείωση της αποδοτικότητας. Παράλληλα, χάνεται το κίνητρο για εξέλιξη και μελλοντικούς στόχους.
Burnout: Οι ενδείξεις που δεν πρέπει να αγνοήσεις
- Δεν θέλεις να σηκωθείς το πρωί για να πας στη δουλειά
- Τίποτα από όσα κάνεις επαγγελματικά δεν σου προσφέρει ικανοποίηση
- Νιώθεις απάθεια ή θυμό απέναντι σε πελάτες και συνεργάτες
- Έχεις σταματήσει να μιλάς με ενθουσιασμό για τη δουλειά σου
- Τα κυρίαρχα συναισθήματα είναι θυμός, ανία, θλίψη, εκνευρισμός
- Επηρεάζονται οι προσωπικές σου σχέσεις και απομακρύνεσαι από τους κοντινούς σου ανθρώπους
Ένα βασικό ερώτημα που αξίζει να θέσεις στον εαυτό σου είναι «Δουλεύω για να ζω ή ζω για να δουλεύω;»
Ποιοι είναι πιο επιρρεπείς στο burnout;
Ορισμένοι τύποι εργαζομένων εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα να βιώσουν επαγγελματική εξουθένωση, όπως είναι ο υπερδεσμευμένος εργαζόμενος, που δυσκολεύεται να πει «όχι», ο ελεγκτικός εργαζόμενος που δεν εμπιστεύεται τους άλλους και αναλαμβάνει υπερβολικά πολλές ευθύνες κι ο απόλυτα αφοσιωμένος εργαζόμενος, που θεωρεί την εργασία το κέντρο της ζωής του.
Πώς αντιμετωπίζεται η ψυχική και σωματική εξάντληση;
Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι η παραδοχή ότι το burnout υπάρχει. Από εκεί και πέρα, ζητάμε βοήθεια από φίλους, οικογένεια ή συναδέλφους και, αν χρειαστεί, κάνουμε μια παύση από την εργασία, φροντίζουμε τις βασικές μας ανάγκες όπως είναι η σωστή διατροφή και ο ποιοτικός ύπνος, θέτουμε ρεαλιστικές προσδοκίες αναγνωρίζοντας τόσο τα δυνατά μας σημεία όσο και τα όριά μας.
Στόχος δεν είναι η απόλυτη ισορροπία, αλλά η ευελιξία. Υπάρχουν περίοδοι που προτεραιότητα έχει η εργασία κι άλλες που χρειάζεται να δώσουμε χώρο στις προσωπικές μας σχέσεις. Αυτή η εναλλαγή είναι απολύτως φυσιολογική και απαραίτητη.
