Η τριχόπτωση αποτελεί ένα από τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν άνδρες και γυναίκες όλων των ηλικιών. Παρότι η καθημερινή απώλεια ενός μικρού αριθμού τριχών είναι απολύτως φυσιολογική, η έντονη ή παρατεταμένη τριχόπτωση μπορεί να προκαλέσει ανησυχία και να επηρεάσει σημαντικά την ψυχολογία, την αυτοεικόνα και την ποιότητα ζωής του ατόμου.
Η αλωπεκία δεν αποτελεί νόσο από μόνη της, αλλά κλινική εκδήλωση που μπορεί να σχετίζεται με ποικίλες αιτίες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται γενετικοί και ορμονικοί παράγοντες, έντονο σωματικό ή ψυχολογικό στρες, διατροφικές ελλείψεις, λήψη ορισμένων φαρμάκων, καθώς και διάφορα υποκείμενα νοσήματα. Η σωστή διάγνωση της αιτίας αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης.
Ανδρογενετική αλωπεκία: η πιο συχνή μορφή
Η ανδρογενετική αλωπεκία είναι η συχνότερη αιτία μόνιμης τριχόπτωσης και σχετίζεται με δύο βασικούς παράγοντες: τη γενετική προδιάθεση και τη δράση των ανδρογόνων, κυρίως της διυδροτεστοστερόνης (DHT). Η DHT προσδένεται στους υποδοχείς των θυλάκων προκαλώντας σταδιακή συρρίκνωσή τους, με αποτέλεσμα οι τρίχες να γίνονται λεπτότερες, πιο αδύναμες και τελικά να σταματούν να αναπτύσσονται.
Η ανδρογενετική αλωπεκία εμφανίζεται περίπου στο 15% των ανδρών στα 20 έτη, στο 30% γύρω στα 30 έτη και σε περίπου έναν στους δύο άνδρες μετά τα 50. Η αραίωση ξεκινά συνήθως από τους κροτάφους, ενώ στη συνέχεια επεκτείνεται στην κορυφή του κεφαλιού.
Στις γυναίκες η εικόνα είναι διαφορετική. Η αλωπεκία εμφανίζεται συνήθως αργότερα, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, όταν μειώνονται τα επίπεδα των οιστρογόνων. Τα χαρακτηριστικά είναι διάχυτη αραίωση, διατήρηση της μετωπιαίας γραμμής στις περισσότερες περιπτώσεις, βραδύτερη εξέλιξη, ενώ η απώλεια μαλλιών είναι λιγότερο εκτεταμένη σε σχέση με τους άνδρες.
Αντιδραστική τριχόπτωση (τελογενής τριχόρροια)
Η τελογενής τριχόπτωση αποτελεί τη συχνότερη μορφή προσωρινής τριχόπτωσης. Σε αυτήν, μεγάλος αριθμός τριχών μεταβαίνει πρόωρα στην τελογενή φάση και πέφτει ταυτόχρονα. Οι κυριότερες αιτίες περιλαμβάνουν έντονο ψυχολογικό στρες, πένθος ή συναισθηματικό σοκ, υπερκόπωση, εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα το διάστημα μετά τον τοκετό, εμμηνόπαυση, έναρξη ή διακοπή αντισυλληπτικών, εποχική τριχόπτωση την άνοιξη ή το φθινόπωρο, έλλειψη σιδήρου, έλλειψη ψευδαργύρου, ανεπάρκεια βιταμίνης D, έλλειψη βιοτίνης, ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεϊνών και αμινοξέων, διαταραχές του θυρεοειδούς, σακχαρώδη διαβήτη και, τέλος, λοιμώξεις όπως η γρίπη ή η COVID-19.
Χαρακτηριστικό της αντιδραστικής τριχόπτωσης είναι ότι εμφανίζεται περίπου 2 έως 4 μήνες μετά το γεγονός που την προκάλεσε, καθώς απαιτείται χρόνος μέχρι οι τρίχες να ολοκληρώσουν τον φυσιολογικό τους κύκλο.
Τριχόπτωση που οφείλεται στη χορήγηση φαρμάκων
Πολλά φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν αλωπεκία ως ανεπιθύμητη ενέργεια. Τα πιο γνωστά είναι: αντικαρκινικές χημειοθεραπείες, ορμονοθεραπείες, ορισμένα αντιπηκτικά, φάρμακα για τον θυρεοειδή, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, β-αναστολείς, αντιεπιληπτικά. Η τριχόπτωση συνήθως εμφανίζεται αρκετές εβδομάδες ή μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας.
Άλλες μορφές αλωπεκίας
Εκτός από τις παραπάνω μορφές, υπάρχουν και άλλες αιτίες όπως η γυροειδής αλωπεκία (μικρές στρογγυλές περιοχές χωρίς τρίχες), η αλωπεκία από έλξη, από πολύ σφιχτές αλογοουρές, κοτσίδες ή πλεξούδες, η τριχοτιλλομανία (επαναλαμβανόμενο τράβηγμα των μαλλιών από το ίδιο το άτομο), μυκητιασικές λοιμώξεις του τριχωτού που προκαλούν ερυθρότητα, απολέπιση και εντοπισμένη τριχόπτωση.
Πότε απαιτείται ιατρική αξιολόγηση;
Η επίσκεψη σε δερματολόγο συνιστάται όταν η τριχόπτωση είναι έντονη ή παρατεταμένη, αφορά γυναίκα, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από ακμή, αυξημένη τριχοφυΐα ή διαταραχές περιόδου, υπάρχει υποψία έλλειψης σιδήρου ή άλλων θρεπτικών στοιχείων, υπάρχει ιστορικό νόσου του θυρεοειδούς, λαμβάνονται φάρμακα που μπορεί να προκαλούν αλωπεκία ή υπάρχει σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση.
Ο γιατρός μπορεί να συστήσει αιματολογικές εξετάσεις, ορμονικό έλεγχο, δοκιμασία έλξης των τριχών ή τριχογράφημα για τη διάγνωση.
Φαρμακευτική αντιμετώπιση
Η μινοξιδίλη αποτελεί την πιο διαδεδομένη τοπική θεραπεία. Διατίθεται με τη μορφή διαλύματος ή αφρού, σε συγκέντρωση 2% για άνδρες και γυναίκες και σε συγκέντρωση 5% κυρίως για άνδρες. Η δράση της βασίζεται στην παράταση της αναγενούς φάσης των τριχών και στην ενεργοποίηση των θυλάκων. Η εφαρμογή γίνεται δύο φορές ημερησίως στις πάσχουσες περιοχές, ενώ τα πρώτα αποτελέσματα εμφανίζονται συνήθως έπειτα από 3 έως 6 μήνες θεραπείας. Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ερεθισμός, ξηρότητα, απολέπιση, κνησμός και εμφάνιση ερυθρότητας.
Στην αρχή της θεραπείας είναι φυσιολογικό να παρατηρηθεί παροδική αύξηση της τριχόπτωσης, καθώς αποπίπτουν τρίχες που βρίσκονταν ήδη στο τέλος του κύκλου τους. Έπειτα από κάθε εφαρμογή σκευάσματος μινοξιδίλης, συνιστάται καλό πλύσιμο των χεριών ώστε να αποφεύγεται ανεπιθύμητη τριχοφυΐα σε άλλα σημεία του σώματος.
Η φιναστερίδη σε δοσολογία 1 mg χορηγείται μόνο με ιατρική συνταγή και αφορά αποκλειστικά άνδρες. Δρα αναστέλλοντας το ένζυμο 5-άλφα αναγωγάση τύπου II, μειώνοντας έτσι την παραγωγή της DHT. Είναι αποτελεσματικότερη στα αρχικά στάδια της ανδρογενετικής αλωπεκίας. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει μειωμένη libido, διαταραχές στύσης, διαταραχές εκσπερμάτισης, καταθλιπτική διάθεση, ενώ σε σπάνιες περιπτώσεις αυτοκτονικό ιδεασμό και πολύ σπάνια καρκίνο του μαστού στους άνδρες. Για τον λόγο αυτό απαιτείται αυστηρή ιατρική παρακολούθηση.
Συμπληρώματα διατροφής
Τα συμπληρώματα είναι περισσότερο χρήσιμα στην αντιδραστική τριχόπτωση και όταν υπάρχουν διατροφικές ελλείψεις. Μπορεί να περιέχουν: βιοτίνη, ψευδάργυρο, σίδηρο, βιταμίνη D, κυστεΐνη, μεθειονίνη, αμινοξέα, εκχύλισμα σερενόας (Saw Palmetto), τσουκνίδα και μύρτιλο. Τα συμπληρώματα διατροφής δεν αποτελούν θεραπεία για την ανδρογενετική αλωπεκία, ωστόσο μπορούν να υποστηρίξουν τη φυσιολογική ανάπτυξη των μαλλιών όταν υπάρχει ανεπάρκεια θρεπτικών συστατικών.
Τοπικά καλλυντικά προϊόντα
Ειδικοί οροί που περιέχουν ουσίες όπως η αμινεξίλη, η οποία συμβάλλει στη διατήρηση της ελαστικότητας γύρω από τη ρίζα της τρίχας, μπορούν επίσης να συνεισφέρουν στη μείωση της τριχόπτωσης. Άλλα προϊόντα περιλαμβάνουν πεπτίδια, βιταμίνες και φυτικά εκχυλίσματα που στοχεύουν στην ενίσχυση της τρίχας, στη μείωση της θραύσης, στη βελτίωση της πυκνότητας και στην υποστήριξη της ανάπτυξης.
Χρήσιμες καθημερινές συμβουλές
Η σωστή φροντίδα των μαλλιών μπορεί να περιορίσει την επιδείνωση της τριχόπτωσης. Συστήνονται η χρήση χλιαρού νερού κατά το λούσιμο, το ήπιο μασάζ χωρίς έντονο τρίψιμο, το λούσιμο 2-3 φορές εβδομαδιαίως, η αποφυγή πολύ ζεστού σεσουάρ, ο περιορισμός της χρήσης ισιωτικών, η αποφυγή πολύ σφιχτών χτενισμάτων, ο περιορισμός των συχνών βαφών και χημικών επεξεργασιών, η χρήση μαλακής μαξιλαροθήκης και η προστασία του τριχωτού από τον ήλιο με καπέλο ή αντηλιακό.
Συχνές ερωτήσεις στο φαρμακείο
«Τι περισσότερο μπορεί να κάνει ο γιατρός;»
Ο γιατρός μπορεί να εντοπίσει την πραγματική αιτία της τριχόπτωσης μέσω κλινικής εξέτασης και αιματολογικού ή ορμονικού ελέγχου. Εφόσον χρειαστεί, μπορεί να πραγματοποιήσει δοκιμασία έλξης των τριχών ή τριχογράφημα, ώστε να αξιολογήσει τον τύπο και τη σοβαρότητα της αλωπεκίας και να προτείνει την κατάλληλη θεραπεία.
«Γιατί η τριχόπτωση σχετίζεται με ένα στρεσογόνο γεγονός που συνέβη πριν από περίπου τρεις μήνες;»
Στην τελογενή τριχόρροια, οι τρίχες εισέρχονται πρόωρα στη φάση της πτώσης. Ωστόσο, χρειάζονται περίπου τρεις μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η φάση και να πέσουν. Για τον λόγο αυτό, η έντονη τριχόπτωση εμφανίζεται αρκετό διάστημα μετά το γεγονός που την προκάλεσε.
«Θα ξαναφυτρώσουν τα μαλλιά μου;»
Η απάντηση εξαρτάται από την αιτία. Στην αντιδραστική τριχόπτωση, όταν αντιμετωπιστεί ο αιτιολογικός παράγοντας, τα μαλλιά συνήθως επανέρχονται πλήρως. Στην ανδρογενετική αλωπεκία, οι υπάρχουσες φαλακρές περιοχές συνήθως δεν ανακτούν πλήρως την τριχοφυΐα και οι θεραπείες στοχεύουν κυρίως στη διατήρηση των υπαρχόντων μαλλιών και στην επιβράδυνση της εξέλιξης. Στη γυροειδή αλωπεκία η πορεία είναι απρόβλεπτη, καθώς μπορεί να υπάρξει αυτόματη επανέκφυση αλλά και υποτροπές.
«Τι είναι το ψυχόμενο κράνος που προτείνεται κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας;»
Το ψυχόμενο κράνος χρησιμοποιείται κατά τη χημειοθεραπεία για να μειώσει την αιμάτωση του τριχωτού της κεφαλής μέσω τοπικής ψύξης. Έτσι, μικρότερη ποσότητα του αντικαρκινικού φαρμάκου φτάνει στους θύλακες των τριχών, μειώνοντας τις πιθανότητες σοβαρής τριχόπτωσης. Η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από το θεραπευτικό σχήμα, τη διάρκεια της χημειοθεραπείας καθώς και τη σωστή εφαρμογή του.
Από τη ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΑΝΤΗΛΑ, Φαρμακοποιό, MSc
