Η καταρροή, το μπούκωμα, ο πονόλαιμος και ο βήχας είναι συμπτώματα που εμφανίζονται συχνά, ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες. Δεν σημαίνουν, όμως, πάντοτε ότι πρόκειται για ένα απλό κρυολόγημα.
Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη, η COVID-19 και η λοίμωξη από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό, γνωστό ως RSV, προκαλούνται από διαφορετικούς ιούς. Μπορεί να παρουσιάζουν παρόμοια συμπτώματα, αλλά διαφέρουν ως προς τη βαρύτητα, την εξέλιξη, τον κίνδυνο επιπλοκών και την πιθανή θεραπεία.
Η σωστή αναγνώριση των συμπτωμάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης.
Γιατί οι ιώσεις είναι συχνότερες τον χειμώνα;
Οι αναπνευστικοί ιοί κυκλοφορούν όλο τον χρόνο. Τον χειμώνα, όμως, περνάμε περισσότερο χρόνο σε κλειστούς και ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους, βρισκόμαστε σε στενότερη επαφή με άλλους ανθρώπους και ευνοείται η μετάδοσή τους.
Η χαμηλή θερμοκρασία δεν προκαλεί από μόνη της το κοινό κρυολόγημα. Για να νοσήσουμε, πρέπει να έρθουμε σε επαφή με κάποιον από τους ιούς που το προκαλούν.
Πώς μεταδίδεται το κοινό κρυολόγημα;
Το κοινό κρυολόγημα μπορεί να προκληθεί από περισσότερους από 200 διαφορετικούς ιούς, με συχνότερους τους ρινοϊούς.
Η μετάδοση πραγματοποιείται κυρίως:
- Μέσω σταγονιδίων και μικρών σωματιδίων που απελευθερώνονται όταν κάποιος βήχει, φτερνίζεται, μιλά ή αναπνέει
- Με στενή επαφή με άτομο που νοσεί
- Μέσω των χεριών, όταν αγγίζουμε μολυσμένες επιφάνειες και στη συνέχεια τη μύτη, το στόμα ή τα μάτια μας
- Σε κλειστούς χώρους με ανεπαρκή αερισμό
Με παρόμοιους τρόπους μεταδίδονται η γρίπη, η COVID-19 και ο RSV.
Ποια είναι τα συμπτώματα του κοινού κρυολογήματος;
Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται σταδιακά και περιλαμβάνουν:
- Καταρροή
- Ρινική συμφόρηση
- Φτέρνισμα
- Πονόλαιμο
- Ήπιο ή μέτριο βήχα
- Βραχνάδα
- Πονοκέφαλο
- Ήπια κόπωση
- Χαμηλό πυρετό, κυρίως στα παιδιά
Στους περισσότερους ανθρώπους, η βελτίωση αρχίζει μέσα σε μία εβδομάδα. Η καταρροή και ο βήχας μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει επιπλοκή.
Οι ρινικές εκκρίσεις μπορεί μετά τις πρώτες ημέρες να γίνουν λευκές, κίτρινες ή πράσινες. Η αλλαγή του χρώματος δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ούτε ότι χρειάζεται αντιβιοτικό.
Κρυολόγημα ή γρίπη;
Το κοινό κρυολόγημα συνήθως αρχίζει σταδιακά και προκαλεί ηπιότερα συμπτώματα.
Η γρίπη, αντίθετα, μπορεί να ξεκινήσει απότομα και συχνά συνοδεύεται από:
- Υψηλό πυρετό
- Ρίγη
- Έντονη εξάντληση
- Πονοκέφαλο
- Μυϊκούς πόνους
- Ξηρό βήχα
- Έντονη αδιαθεσία
Ένας άνθρωπος με κρυολόγημα μπορεί συχνά να συνεχίσει ορισμένες καθημερινές δραστηριότητες, ενώ η γρίπη είναι πιθανότερο να τον καθηλώσει στο κρεβάτι.
Η διάκριση μόνο από τα συμπτώματα δεν είναι πάντα δυνατή.
Τι ισχύει για την COVID-19 και τον RSV;
Η COVID-19 μπορεί να προκαλέσει από ήπια συμπτώματα που μοιάζουν με κρυολόγημα μέχρι σοβαρή νόσο. Πιθανά συμπτώματα είναι ο πυρετός, ο βήχας, ο πονόλαιμος, η κόπωση, η καταρροή, ο πονοκέφαλος και η δύσπνοια.
Η απώλεια όσφρησης ή γεύσης μπορεί να εμφανιστεί, αλλά δεν αποτελεί πλέον απαραίτητα το κυρίαρχο σύμπτωμα.
Ο RSV προκαλεί συχνά ήπια συμπτώματα κρυολογήματος στους υγιείς ενήλικες. Μπορεί, όμως, να προκαλέσει σοβαρότερη λοίμωξη σε:
- Βρέφη
- Μικρά παιδιά
- Ηλικιωμένους
- Άτομα με καρδιοπάθεια ή χρόνια πνευμονοπάθεια
- Ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς
Επειδή τα συμπτώματα αλληλεπικαλύπτονται, μπορεί να χρειαστεί διαγνωστική εξέταση για γρίπη, COVID-19 ή RSV, ιδιαίτερα όταν το αποτέλεσμα επηρεάζει τη θεραπεία ή τις προφυλάξεις που πρέπει να ληφθούν.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από επιπλοκές;
Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρής νόσησης από γρίπη, COVID-19 ή RSV μπορεί να έχουν:
- Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας
- Βρέφη και μικρά παιδιά
- Έγκυες
- Άτομα με άσθμα ή χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια
- Άτομα με καρδιοπάθεια
- Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη
- Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς
- Άτομα με σοβαρή παχυσαρκία
- Ασθενείς με χρόνια νεφρική ή ηπατική νόσο
Τα άτομα αυτά είναι καλό να επικοινωνούν νωρίς με τον γιατρό τους όταν εμφανίζουν συμπτώματα, καθώς για τη γρίπη και την COVID-19 υπάρχουν αντιιικές θεραπείες που είναι αποτελεσματικότερες όταν ξεκινούν εγκαίρως.
Πότε χρειάζεται άμεσα γιατρός;
Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια εάν εμφανίσετε:
- Δυσκολία στην αναπνοή ή έντονη δύσπνοια
- Πόνο ή επίμονη πίεση στο στήθος
- Μπλε ή γκρίζα απόχρωση στα χείλη
- Σύγχυση, έντονη υπνηλία ή δυσκολία αφύπνισης
- Λιποθυμία ή έντονη ζάλη
- Αδυναμία λήψης υγρών
- Επίμονους εμετούς
- Σημάδια αφυδάτωσης
- Αίμα στα πτύελα
- Σοβαρή επιδείνωση της γενικής κατάστασης
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν ο πυρετός ή ο βήχας υποχωρούν και στη συνέχεια επιστρέφουν εντονότερα, καθώς αυτό μπορεί να υποδηλώνει επιπλοκή ή δευτερογενή λοίμωξη.
Για βρέφη, μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα, το όριο επικοινωνίας με τον γιατρό πρέπει να είναι χαμηλότερο.
Τι μπορώ να κάνω στο σπίτι;
Το κοινό κρυολόγημα συνήθως υποχωρεί μόνο του. Η αντιμετώπιση στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Βοηθούν:
- Ξεκούραση
- Επαρκής πρόσληψη υγρών
- Ζεστά ροφήματα
- Ελαφριά και ισορροπημένη διατροφή
- Αποφυγή καπνίσματος και έκθεσης σε καπνό
- Καλός αερισμός του χώρου
- Υγρασία σε φυσιολογικά επίπεδα
- Μέλι για τον βήχα σε ενήλικες και παιδιά άνω του ενός έτους
Το μέλι δεν πρέπει να χορηγείται σε βρέφη κάτω των 12 μηνών.
Παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη;
Για τον πυρετό, τον πονοκέφαλο και τους πόνους μπορεί να χρησιμοποιηθεί παρακεταμόλη, σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος και εφόσον δεν υπάρχει αντένδειξη.
Η ιβουπροφαίνη και άλλα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη δεν απαγορεύονται γενικά στις ιογενείς λοιμώξεις. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν από κατάλληλους ασθενείς για την ανακούφιση του πόνου ή του πυρετού, ακολουθώντας τις σωστές δόσεις.
Δεν είναι, όμως, κατάλληλα για όλους. Χρειάζεται προσοχή ή αποφυγή σε άτομα με:
- Ιστορικό γαστρικού έλκους ή αιμορραγίας
- Νεφρική νόσο
- Σοβαρή καρδιακή ανεπάρκεια
- Αλλεργία στα αντιφλεγμονώδη
- Ορισμένες μορφές άσθματος
- Αφυδάτωση
- Εγκυμοσύνη, ιδιαίτερα σε προχωρημένο στάδιο
- Θεραπεία με αντιπηκτικά
Μη συνδυάζετε διαφορετικά σκευάσματα για κρυολόγημα χωρίς να ελέγξετε τα συστατικά τους. Πολλά περιέχουν ήδη παρακεταμόλη και υπάρχει κίνδυνος να ξεπεραστεί η μέγιστη επιτρεπόμενη δόση.
Τι βοηθά στο μπούκωμα;
Τα διαλύματα φυσιολογικού ορού ή θαλασσινού νερού μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον καθαρισμό και την ενυδάτωση της μύτης.
Τα ρινικά αποσυμφορητικά προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για λίγες ημέρες. Η παρατεταμένη χρήση μπορεί να προκαλέσει επανεμφάνιση ή επιδείνωση της συμφόρησης.
Τα αποσυμφορητικά από το στόμα δεν είναι κατάλληλα για όλους. Χρειάζεται συμβουλή γιατρού ή φαρμακοποιού εάν έχετε:
- Υπέρταση
- Καρδιαγγειακή νόσο
- Υπερθυρεοειδισμό
- Γλαύκωμα
- Υπερπλασία προστάτη
- Διαβήτη
- Εγκυμοσύνη ή θηλασμό
- Θεραπεία με συγκεκριμένα αντικαταθλιπτικά
Στα παιδιά πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο προϊόντα κατάλληλα για την ηλικία τους και κατόπιν συμβουλής επαγγελματία υγείας.
Τι μπορώ να κάνω για τον πονόλαιμο;
Οι περισσότεροι πονόλαιμοι οφείλονται σε ιούς και υποχωρούν μέσα σε λίγες ημέρες.
Για ανακούφιση μπορούν να βοηθήσουν:
- Επαρκή υγρά
- Ζεστά ή δροσερά ροφήματα, ανάλογα με το τι σας ανακουφίζει
- Γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο σε ενήλικες
- Παστίλιες κατάλληλες για την ηλικία
- Παρακεταμόλη ή, όπου επιτρέπεται, ιβουπροφαίνη
- Αποφυγή καπνού και άλλων ερεθιστικών ουσιών
Οι παστίλιες και τα σπρέι με τοπικό αναισθητικό ή αντιφλεγμονώδες συστατικό μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση. Τα αντισηπτικά προϊόντα δεν θεραπεύουν απαραίτητα την αιτία μιας ιογενούς φαρυγγίτιδας.
Μήπως είναι στρεπτόκοκκος;
Ο στρεπτόκοκκος της ομάδας Α μπορεί να προκαλέσει βακτηριακή φαρυγγίτιδα, ιδιαίτερα σε παιδιά και εφήβους.
Πιθανά σημάδια είναι:
- Απότομη έναρξη έντονου πονόλαιμου
- Πυρετός
- Πόνος κατά την κατάποση
- Κόκκινες και διογκωμένες αμυγδαλές
- Λευκό επίχρισμα ή πύον στις αμυγδαλές
- Επώδυνοι λεμφαδένες στο μπροστινό μέρος του λαιμού
- Απουσία βήχα
- Ερυθρό εξάνθημα σε ορισμένες περιπτώσεις
Τα συμπτώματα δεν αρκούν από μόνα τους για ασφαλή διάγνωση. Όταν υπάρχει υποψία στρεπτοκοκκικής φαρυγγίτιδας, μπορεί να χρειαστεί γρήγορο τεστ στρεπτόκοκκου ή καλλιέργεια.
Τα αντιβιοτικά χορηγούνται μόνο όταν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη και με ιατρική καθοδήγηση.
Χρειάζεται αντιβιοτικό για το κρυολόγημα;
Όχι. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν στους ιούς και δεν θεραπεύουν το κοινό κρυολόγημα, τη γρίπη ή την COVID-19.
Η άσκοπη χρήση τους μπορεί να προκαλέσει:
- Διάρροια
- Ναυτία
- Αλλεργικές αντιδράσεις
- Μυκητιάσεις
- Ανάπτυξη ανθεκτικών μικροβίων
Το πράσινο ή κίτρινο χρώμα στις ρινικές εκκρίσεις δεν αποτελεί από μόνο του λόγο για αντιβιοτικό.
Πότε ο πονόλαιμος χρειάζεται εξέταση;
Επικοινωνήστε με γιατρό εάν ο πονόλαιμος:
- Είναι πολύ έντονος
- Διαρκεί περισσότερο από μερικές ημέρες χωρίς βελτίωση
- Συνοδεύεται από υψηλό πυρετό
- Προκαλεί δυσκολία στην κατάποση ή στην αναπνοή
- Συνοδεύεται από έντονο πρήξιμο στον λαιμό
- Συνοδεύεται από εξάνθημα
- Επανεμφανίζεται συχνά
- Συνοδεύεται από αίμα στο σάλιο ή στα πτύελα
- Εμφανίζεται σε άτομο με ανοσοκαταστολή
Πώς περιορίζεται η μετάδοση;
Για να προστατεύσετε τους γύρω σας:
- Μείνετε στο σπίτι όσο έχετε πυρετό ή αισθάνεστε πολύ άρρωστοι
- Καλύπτετε το στόμα και τη μύτη όταν βήχετε ή φτερνίζεστε
- Πλένετε συχνά τα χέρια σας
- Αποφεύγετε να αγγίζετε το πρόσωπό σας
- Αερίζετε καλά τους κλειστούς χώρους
- Μην μοιράζεστε ποτήρια, μαχαιροπίρουνα και πετσέτες
- Χρησιμοποιείτε μάσκα όταν έχετε συμπτώματα και βρίσκεστε κοντά σε άλλους, ιδιαίτερα σε ευάλωτα άτομα
Ο εμβολιασμός, όταν συστήνεται, αποτελεί σημαντικό μέτρο προστασίας από τη γρίπη, την COVID-19 και, για συγκεκριμένες ηλικιακές ή ευάλωτες ομάδες, από τον RSV.
Το κρυολόγημα χρειάζεται υπομονή, όχι υπερθεραπεία
Στις περισσότερες περιπτώσεις, το κοινό κρυολόγημα είναι ήπιο και υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία. Η ξεκούραση, η ενυδάτωση και η προσεκτική χρήση των κατάλληλων φαρμάκων μπορούν να κάνουν τα συμπτώματα πιο υποφερτά.
Επειδή, όμως, η γρίπη, η COVID-19 και ο RSV μπορεί να μοιάζουν αρχικά με ένα απλό κρυολόγημα, είναι σημαντικό να λαμβάνονται υπόψη η ένταση των συμπτωμάτων, η ηλικία, το ιατρικό ιστορικό και η πιθανότητα επιπλοκών.
Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα, επιδεινώνονται ή αφορούν άτομο υψηλού κινδύνου, η έγκαιρη επικοινωνία με τον γιατρό μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά.
Από τον ΑΚΗ ΚΑΡΑΜΑΝΟ, Φαρμακοποιό
