Το πρώτο κουνιστό δοντάκι είναι ένα μικρό γεγονός με μεγάλη σημασία: το παιδί ενθουσιάζεται, οι γονείς βγάζουν φωτογραφίες και συχνά αρχίζουν οι απορίες. Το «πότε αλλάζουν τα δόντια παιδιών» δεν έχει μία απόλυτη απάντηση, γιατί κάθε παιδί ακολουθεί τον δικό του ρυθμό. Υπάρχει όμως ένα αρκετά προβλέψιμο χρονοδιάγραμμα που βοηθά να ξεχωρίσετε το αναμενόμενο από αυτό που χρειάζεται έλεγχο.
Η αλλαγή των νεογιλών δοντιών είναι φυσιολογικό στάδιο ανάπτυξης και συνήθως ξεκινά γύρω στην αρχή του δημοτικού. Δεν είναι μόνο θέμα εμφάνισης. Είναι μια περίοδος κατά την οποία η καλή στοματική υγιεινή, η σωστή διατροφή και η ήρεμη στάση των γονιών χτίζουν συνήθειες που θα συνοδεύουν το παιδί για χρόνια.
Πότε αλλάζουν τα δόντια των παιδιών;
Τα περισσότερα παιδιά αρχίζουν να χάνουν τα πρώτα νεογιλά δόντια μεταξύ 5 και 7 ετών. Συχνά πρώτα κουνιούνται οι κάτω κεντρικοί τομείς, δηλαδή τα δύο μπροστινά κάτω δοντάκια, και ακολουθούν οι πάνω κεντρικοί τομείς. Η διαδικασία συνεχίζεται σταδιακά έως περίπου τα 12 ή 13 χρόνια.
Το βασικό που χρειάζεται να θυμάστε είναι ότι οι ηλικίες είναι ενδεικτικές. Ένα παιδί που ξεκινά στους 4,5 ή στα 7,5 χρόνια δεν έχει απαραίτητα κάποιο πρόβλημα, ειδικά αν η γενικότερη οδοντική ανάπτυξη φαίνεται φυσιολογική. Η κληρονομικότητα παίζει ρόλο: συχνά παιδιά και γονείς έχουν παρόμοιο ρυθμό στην ανατολή και την αλλαγή των δοντιών.
Συνήθως, η σειρά είναι η εξής:
- Στα 5-7 χρόνια αλλάζουν οι κεντρικοί τομείς, κάτω και πάνω.
- Στα 7-8 χρόνια ακολουθούν οι πλάγιοι τομείς, δίπλα στα μπροστινά δόντια.
- Στα 9-11 χρόνια αρχίζουν να αλλάζουν οι πρώτοι νεογιλοί γομφίοι και οι κυνόδοντες.
- Στα 10-12 χρόνια αλλάζουν οι δεύτεροι νεογιλοί γομφίοι και ολοκληρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της μετάβασης.
Παράλληλα, γύρω στα 6 χρόνια, μπορεί να εμφανιστούν οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι στο πίσω μέρος του στόματος. Αυτά τα δόντια δεν αντικαθιστούν κάποιο νεογιλό, γι’ αυτό αρκετοί γονείς δεν αντιλαμβάνονται ότι πρόκειται για μόνιμα δόντια. Αξίζουν ιδιαίτερη φροντίδα, καθώς οι βαθιές αύλακές τους μπορεί να κρατούν υπολείμματα τροφών.
Γιατί κουνιούνται τα νεογιλά δόντια;
Κάτω από κάθε νεογιλό δόντι, συνήθως αναπτύσσεται το μόνιμο που θα το αντικαταστήσει. Καθώς το μόνιμο δόντι κινείται προς τα πάνω, η ρίζα του νεογιλού απορροφάται σταδιακά. Έτσι, το δόντι χάνει τη στήριξή του και αρχίζει να κουνιέται μέχρι να πέσει.
Αυτή η διαδικασία μπορεί να κρατήσει εβδομάδες ή και μήνες. Μερικά παιδιά παίζουν συνέχεια με το κουνιστό δόντι τους, ενώ άλλα ενοχλούνται και θέλουν να τελειώσει γρήγορα. Αν το δόντι κινείται πολύ και το παιδί δεν πονάει, συνήθως μπορεί να το κουνά απαλά με καθαρά χέρια. Δεν χρειάζεται βιασύνη ούτε απότομο τράβηγμα.
Η γνωστή πρακτική με την κλωστή δεν είναι καλή ιδέα. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, αιμορραγία ή τραυματισμό, ειδικά αν το δόντι δεν είναι πραγματικά έτοιμο να φύγει. Η υπομονή είναι συνήθως η καλύτερη λύση.
Τι θεωρείται φυσιολογικό στην αλλαγή των δοντιών
Ένα μικρό κενό μετά την απώλεια ενός δοντιού, ελαφριά ευαισθησία στα ούλα και λίγες σταγόνες αίμα όταν πέσει το δόντι είναι αναμενόμενα. Μπορείτε να ζητήσετε από το παιδί να δαγκώσει απαλά μια καθαρή γάζα για λίγα λεπτά. Την ίδια μέρα είναι προτιμότερο να αποφύγει πολύ σκληρές ή τραγανές τροφές, αν η περιοχή είναι ευαίσθητη.
Επίσης, είναι συχνό το νέο μόνιμο δόντι να φαίνεται μεγαλύτερο, πιο κιτρινωπό ή με ελαφρώς κυματιστές άκρες σε σχέση με το νεογιλό. Τα μόνιμα δόντια έχουν φυσικά διαφορετική απόχρωση και μορφολογία. Οι μικρές προεξοχές στις άκρες των μπροστινών μόνιμων δοντιών συνήθως λειαίνονται με τον χρόνο από τη φυσιολογική χρήση.
Μερικές φορές το μόνιμο δόντι αρχίζει να βγαίνει πίσω ή μπροστά από το νεογιλό που δεν έχει πέσει ακόμη. Αυτό είναι αρκετά συχνό, ιδίως στα κάτω μπροστινά δόντια, και δεν σημαίνει πάντα ότι χρειάζεται παρέμβαση. Αν όμως το νεογιλό παραμένει σταθερό ή το μόνιμο δόντι ανατέλλει σε πολύ λάθος θέση, ο παιδοδοντίατρος θα κρίνει αν απαιτείται εξαγωγή ή απλή παρακολούθηση.
Πότε να μιλήσετε με παιδοδοντίατρο
Η πρώτη οδοντιατρική επίσκεψη δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να εμφανιστεί ενόχληση. Οι τακτικοί προληπτικοί έλεγχοι βοηθούν να παρακολουθείται η ανάπτυξη της γνάθου, η θέση των μόνιμων δοντιών και η παρουσία τερηδόνας.
Επικοινωνήστε με παιδοδοντίατρο αν το παιδί δεν έχει αρχίσει να χάνει κανένα νεογιλό δόντι μέχρι περίπου τα 8 χρόνια, αν ένα δόντι κουνιέται μετά από χτύπημα ή αν υπάρχει έντονος πόνος, πρήξιμο, πύον ή πυρετός. Έλεγχος χρειάζεται επίσης όταν ένα μόνιμο δόντι δεν φαίνεται να ανατέλλει για μεγάλο διάστημα μετά την πτώση του νεογιλού ή όταν τα δόντια συνωστίζονται έντονα.
Ιδιαίτερη προσοχή θέλουν τα τραύματα. Ένα χτύπημα σε νεογιλό δόντι μπορεί να επηρεάσει και το μόνιμο που αναπτύσσεται από κάτω. Αν το παιδί πέσει, χτυπήσει στο στόμα ή ένα δόντι αλλάξει χρώμα, μην περιμένετε να δείτε αν θα περάσει μόνο του.
Αν χτυπηθεί μόνιμο δόντι και βγει ολόκληρο από το στόμα, πρόκειται για επείγον περιστατικό. Κρατήστε το από τη μύλη, δηλαδή το ορατό μέρος, όχι από τη ρίζα. Μην το τρίψετε και αναζητήστε άμεσα οδοντιατρική βοήθεια. Τα νεογιλά δόντια, αντίθετα, δεν πρέπει να επανατοποθετούνται.
Καθημερινή φροντίδα στην περίοδο της αλλαγής
Η εναλλαγή νεογιλών και μόνιμων δοντιών κάνει το βούρτσισμα λίγο πιο απαιτητικό. Τα κενά, τα δόντια που ανατέλλουν και τα ευαίσθητα ούλα μπορεί να κάνουν το παιδί να βουρτσίζει βιαστικά ή να αποφεύγει ορισμένα σημεία. Εκεί χρειάζεται η ήρεμη, σταθερή καθοδήγηση των γονιών.
Το βούρτσισμα δύο φορές την ημέρα με φθοριούχο οδοντόκρεμα παραμένει η βάση της φροντίδας. Για παιδιά άνω των 6 ετών, χρησιμοποιείται συνήθως ποσότητα περίπου στο μέγεθος ενός μπιζελιού, με επίβλεψη ώστε να μην καταπίνεται. Η οδοντόβουρτσα πρέπει να είναι μαλακή και να φτάνει εύκολα στα πίσω δόντια, όπου ανατέλλουν οι πρώτοι μόνιμοι γομφίοι.
Η οδοντόκρεμα από μόνη της δεν αρκεί όταν τα δόντια ακουμπούν μεταξύ τους. Το νήμα ή τα ειδικά μεσοδόντια βοηθήματα, με τη βοήθεια ενός ενήλικα όπου χρειάζεται, προστατεύουν τα σημεία που δεν καθαρίζει η οδοντόβουρτσα. Παράλληλα, νερό αντί για συχνούς χυμούς ή αναψυκτικά και περιορισμός στα κολλώδη γλυκά μειώνουν τον κίνδυνο τερηδόνας.
Δεν χρειάζεται να αποκλείσετε κάθε λιχουδιά. Μετρά περισσότερο η συχνότητα παρά ένα γλυκό που καταναλώνεται περιστασιακά μετά από γεύμα. Τα συνεχή μικρά τσιμπολογήματα κρατούν τα δόντια εκτεθειμένα στα σάκχαρα για περισσότερη ώρα.
Πώς να κάνετε την εμπειρία πιο θετική
Για ένα παιδί, η απώλεια δοντιών είναι ταυτόχρονα σημάδι ότι μεγαλώνει και κάτι που μπορεί να το φοβίζει. Αποφύγετε φράσεις που συνδέουν τη διαδικασία με πόνο ή απειλή. Μιλήστε απλά για το σώμα που κάνει χώρο για τα καινούργια, πιο δυνατά δόντια.
Μπορείτε να το αφήσετε να επιλέξει ένα μικρό κουτάκι για τα δοντάκια του ή να σημειώνετε μαζί τις αλλαγές σε ένα ημερολόγιο. Αν το παιδί αγχώνεται, μην πιέζετε να κουνήσει ή να βγάλει το δόντι. Η αίσθηση ελέγχου κάνει τη διαδικασία πολύ πιο εύκολη.
Κάθε δοντάκι που πέφτει είναι μια μικρή υπενθύμιση ότι η ανάπτυξη δεν ακολουθεί πάντα αυστηρό πρόγραμμα. Με καθημερινή φροντίδα, παρακολούθηση και μια επίσκεψη στον παιδοδοντίατρο όταν κάτι σας προβληματίζει, το νέο χαμόγελο του παιδιού μπορεί να χτιστεί με ασφάλεια και αυτοπεποίθηση.
