Το πιο hot trend της εποχής μας είναι η καλή φυσική κατάσταση. Και αυτό συνδέεται με την καλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, που απασχολεί τους περισσότερους τώρα, στην αρχή της χειμερινής περιόδου. Εμπλουτισμένη με βιταμίνες, φυτικά εκχυλίσματα, ιχνοστοιχεία και άλλα φυσικά συστατικά, η γκάμα των συμπληρωμάτων διατροφής που είναι αφιερωμένα στην υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος επεκτείνεται συνεχώς.
Όταν κάποιος ζητά ένα συμπλήρωμα διατροφής για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού, ο φαρμακοποιός θα πρέπει να θέσει ερωτήσεις με βάση:
- Το ιστορικό των συμπτωμάτων κόπωσης: έναρξη, εξέλιξη (περιοδική ή χρόνια), μεταβλητότητα από μέρα σε μέρα, ώρα της ημέρας που γίνεται αισθητή η κόπωση.
- Τις συνθήκες: ασθένεια, άγχος, εξετάσεις, διαταραχές ύπνου.
- Τα συναφή συμπτώματα: μεταβολή της γενικής κατάστασης (πυρετός, απώλεια βάρους, αλλαγές στην όρεξη), δύσπνοια, ωχρότητα, υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, άγχος, θλίψη κ.λπ.
- Τον τρόπο ζωής: διατροφή, ύπνος, υπερβολική εργασία, χρήση φαρμάκων, κατανάλωση αλκοόλ, κάπνισμα.
Αρκετοί παράγοντες συμβάλλουν στην εμφάνιση κόπωσης και μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, συμπεριλαμβανομένων των κακών συνηθειών του τρόπου ζωής. Εκτός από τα παθολογικά αίτια, για τα οποία απαιτείται ειδική θεραπευτική προσέγγιση, ο καλός ύπνος, η σωστή διατροφή και η τακτική, κατάλληλη και μέτριας έντασης σωματική δραστηριότητα είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.
Ιδιαίτερα στα παιδιά, η κόπωση συχνά σχετίζεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες: κακές συνήθειες τρόπου ζωής, περιοριστικές δίαιτες στους εφήβους, υπερβολικό φόρτο στο σχολείο ή/και εξωσχολικές δραστηριότητες, διαταραχές ύπνου κ.λπ.
Τα συμπληρώματα διατροφής που προορίζονται για την υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος των παιδιών περιέχουν συνδυασμούς στελεχών Lactobacillus, Bifidobacterium, ακόμη και Streptococcus, με δόσεις αρκετών δισεκατομμυρίων μικροοργανισμών ανά μερίδα. Για την πρόληψη χειμερινών λοιμώξεων ή/και την υποβοήθηση της ανάρρωσης, μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συνιστάται η λήψη συγκεκριμένων προβιοτικών, ανάλογα με το στέλεχος και τις ανάγκες του παιδιού, με τη συμβουλή επαγγελματία υγείας. Για να διευκολυνθεί μάλιστα η συμμόρφωση, τα παιδιατρικά συμπληρώματα διατροφής διατίθενται σε εύγευστα μασώμενα δισκία ή ζελεδάκια.
Τα προϊόντα για την τόνωση του ανοσοποιητικού
Οι βιταμίνες αναπλήρωσης βοηθούν στην αντιμετώπιση των ελλείψεων που προκύπτουν από μια μη ισορροπημένη διατροφή. Μεταξύ των βιταμινών που συνιστώνται, η βιταμίνη C είναι η πιο γνωστή. Παίζει ρόλο στη λειτουργία των ανοσοκυττάρων, είναι αντιοξειδωτικό και προάγει την παραγωγή κολλαγόνου, αδρεναλίνης και νοραδρεναλίνης, καθώς και την απορρόφηση του σιδήρου. Βρίσκεται σε τρόφιμα όπως τα εσπεριδοειδή, τα μούρα, τα ακτινίδια, τα κεράσια, ορισμένα λαχανικά και ο μαϊντανός. Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τις ιδιαίτερες ανάγκες του οργανισμού.
Ένα άλλο αντιοξειδωτικό που βρίσκεται σε συνδυασμούς βιταμινών είναι η βιταμίνη Ε (άλφα-τοκοφερόλη). Η ανεπάρκειά της είναι σπάνια στους ανθρώπους, επειδή η ημερήσια πρόσληψη εξασφαλίζεται συνήθως μέσω της διατροφής (φυτικά έλαια, ξηροί καρποί, φρούτα και λαχανικά). Η λήψη υψηλών δόσεων βιταμίνης Ε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή ή έχουν ιστορικό αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου.
Τέλος, οι βιταμίνες του συμπλέγματος Β συμβάλλουν στις μεταβολικές λειτουργίες του σώματος, στον φυσιολογικό σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος. Οι διατροφικές πηγές είναι πολυάριθμες και ποικίλες (κρέας, ψάρι, κρόκοι αυγών, δημητριακά, μαγιά μπύρας, μανιτάρια, πράσινα λαχανικά κ.λπ.).
Μεταξύ των μετάλλων και των ιχνοστοιχείων, το μαγνήσιο είναι απαραίτητο. Εκτός από τον ρόλο του στις μεταβολικές αντιδράσεις, συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος και στη μείωση της κούρασης και της κόπωσης. Βρίσκεται σε ξηρούς καρπούς, όσπρια, δημητριακά, κακάο και ορισμένα μεταλλικά νερά. Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, το φύλο και τις ανάγκες του οργανισμού, ενώ ιδιαίτερες ανάγκες μπορεί να υπάρχουν κατά την ανάπτυξη, την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό. Επίσης, παίζει σημαντικό ρόλο η μορφή του μαγνησίου που επιλέγουμε, ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού και τις ανεπιθύμητες ενέργειες που θέλουμε να αποφύγουμε.
Ο σίδηρος παίζει ρόλο στη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης και της μυοσφαιρίνης και η έλλειψή του μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα μειωμένη ικανότητα άσκησης, μειωμένη γνωστική απόδοση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σιδηροπενική αναιμία. Οι διατροφικές του πηγές περιλαμβάνουν το κόκκινο κρέας και το συκώτι, καθώς και τα όσπρια και τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι.
Τα αμινοξέα (αργινίνη, γλουταμινικό οξύ, ασπαρτικό οξύ, κιτρουλίνη και λυσίνη) συμμετέχουν στη σύνθεση πρωτεϊνών και σε διάφορες μεταβολικές διεργασίες του οργανισμού. Η συμπληρωματική χορήγησή τους μπορεί να εξετάζεται σε περιπτώσεις αυξημένων διατροφικών αναγκών ή ανεπαρκούς πρόσληψης πρωτεΐνης, ανάλογα με τις ανάγκες του ατόμου.
Το συνένζυμο Q10 μπορεί επίσης να είναι ευεργετικό σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σε ηλικιωμένους, άτομα που λαμβάνουν στατίνες και αθλητές, αν και τα επιστημονικά δεδομένα για τα οφέλη της συμπληρωματικής χορήγησής του δεν είναι οριστικά. Συμμετέχει στην παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα, ενώ η χρήση του έχει μελετηθεί σε περιπτώσεις κόπωσης και μειωμένης σωματικής απόδοσης. Σε συμπληρώματα διατροφής χρησιμοποιείται συχνά σε δόση 100 mg ημερησίως, μαζί με γεύμα, με τη συμβουλή επαγγελματία υγείας.
Από την κυψέλη βρίσκουμε προϊόντα όπως ο βασιλικός πολτός (πλούσιος σε αμινοξέα, μέταλλα, ιχνοστοιχεία και βιταμίνες του συμπλέγματος Β) και η πρόπολη (πλούσια σε φλαβονοειδή και φαινολικές ενώσεις). Τα προϊόντα αυτά χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την υποστήριξη του οργανισμού κατά την ανάρρωση, αν και τα κλινικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητά τους στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού παραμένουν περιορισμένα.
Η σπιρουλίνα, ένα κυανοβακτήριο πολύ πλούσιο σε πρωτεΐνες και με περιεκτικότητα σε σίδηρο, ψευδάργυρο και βήτα-καροτίνη, αποτελεί πηγή θρεπτικών συστατικών. Έχει επίσης μελετηθεί για την πιθανή συμβολή της στην ανάρρωση μετά από άσκηση, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα για ασφαλή συμπεράσματα.
Μεταξύ των φυτικών επιλογών που χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη του ανοσοποιητικού, η Echinacea purpurea είναι μία από τις πιο γνωστές. Ορισμένες κλινικές μελέτες δείχνουν ότι συγκεκριμένα, κατάλληλα τυποποιημένα σκευάσματα ενδέχεται να μειώνουν ελαφρώς την πιθανότητα εμφάνισης κοινού κρυολογήματος. Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα δεν είναι ομοιόμορφα και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την επιβεβαίωση της αποτελεσματικότητάς της.
Τα διεγερτικά φυτά (guarana, yerba mate, kola) περιέχουν καφεΐνη. Η καφεΐνη δρα ως διεγερτικό, αυξάνοντας την εγρήγορση και μειώνοντας προσωρινά το αίσθημα κόπωσης. Το τζίνσενγκ, ο ελευθερόκοκκος, η μάκα και η ροδιόλα είναι φυτά που χαρακτηρίζονται ως προσαρμογόνα και χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την αντιμετώπιση της κόπωσης και την προσαρμογή του οργανισμού στο στρες, αν και τα επιστημονικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητά τους διαφέρουν. Ωστόσο, το τζίνσενγκ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτικά, λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων.
Συνδυασμοί συστατικών για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος
Για την υποστήριξη της φυσιολογικής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος, μπορεί να εξετάζεται η χορήγηση βιταμίνης D, μαγνησίου και ψευδαργύρου, ιδιαίτερα όταν διαπιστώνονται διατροφικές ελλείψεις. Η δοσολογία πρέπει να εξατομικεύεται ανάλογα με τις ανάγκες του οργανισμού και τις οδηγίες επαγγελματία υγείας, καθώς η υπερβολική πρόσληψη ορισμένων συστατικών, όπως ο ψευδάργυρος και η βιταμίνη D, μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
Πολλά συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν διάφορα στελέχη προβιοτικών (τύπου Bifidobacterium και Lactobacillus), σε συνδυασμό ή όχι με πρεβιοτικά, διατίθενται επίσης για την υποστήριξη του οργανισμού. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τα συγκεκριμένα στελέχη και τη χρήση τους, ενώ δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η επαναλαμβανόμενη λήψη τους κατά τη χειμερινή περίοδο είναι απαραίτητη για όλους.
Σε κάθε περίπτωση, τα συμπληρώματα είναι σκευάσματα που μπορεί να έχουν παρενέργειες αλλά και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, οπότε η συμβουλή του επαγγελματία υγείας είναι πάντα απαραίτητη.
Από την ΟΛΙΝΑ ΗΛΙΑΔΟΥ, Φαρμακοποιό, MSc Clinical Pharmacologist, MBA in Pharmacy Management, MPharm
