Μπορεί να ξυπνάτε μέσα στη νύχτα με ιδρώτα, να νιώθετε ξαφνικά ζέστη ενώ πριν κρυώνατε εύκολα ή να παρατηρείτε ότι ο κύκλος σας έχει γίνει απρόβλεπτος. Τα εμμηνόπαυση συμπτώματα δεν εμφανίζονται ίδια σε όλες τις γυναίκες, ούτε έχουν πάντα την ένταση που περιγράφουν οι φίλες ή οι συγγενείς σας. Όμως αξίζει να τα αναγνωρίσετε, ώστε να ζητήσετε τη σωστή υποστήριξη και να μην αποδίδετε κάθε αλλαγή απλώς στο στρες ή στην ηλικία.
Τι είναι η εμμηνόπαυση και πότε ξεκινά
Η εμμηνόπαυση είναι η φάση που σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Ιατρικά, επιβεβαιώνεται όταν έχουν περάσει 12 συνεχόμενοι μήνες χωρίς περίοδο, εφόσον δεν υπάρχει άλλη αιτία για την απουσία της. Για τις περισσότερες γυναίκες συμβαίνει μεταξύ 45 και 55 ετών, με μέση ηλικία περίπου τα 51 χρόνια.
Στην πράξη, οι αλλαγές αρχίζουν συχνά νωρίτερα, στην περιεμμηνόπαυση. Πρόκειται για μια μεταβατική περίοδο που μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια. Οι ωοθήκες παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη με λιγότερο σταθερό ρυθμό, γι’ αυτό και η περίοδος μπορεί να γίνεται συχνότερη, πιο αραιή, πιο έντονη ή πιο ελαφριά.
Η ηλικία, το οικογενειακό ιστορικό, το κάπνισμα, ορισμένες θεραπείες και η χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών επηρεάζουν το πότε και πώς θα ξεκινήσει η μετάβαση. Η εμμηνόπαυση πριν από τα 45 χρειάζεται αξιολόγηση από γυναικολόγο, ενώ πριν από τα 40 θεωρείται πρόωρη και απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα για την υγεία των οστών, της καρδιάς και τη συνολική ευεξία.
Εμμηνόπαυση: συμπτώματα στο σώμα και τη διάθεση
Οι εξάψεις είναι ίσως το πιο γνωστό σύμπτωμα: ένα ξαφνικό κύμα ζέστης στο πρόσωπο, τον λαιμό ή το στήθος, συχνά με κοκκίνισμα, ταχυπαλμία και εφίδρωση. Όταν συμβαίνουν τη νύχτα, μπορεί να διακόπτουν τον ύπνο και να αφήνουν κούραση, εκνευρισμό ή δυσκολία συγκέντρωσης την επόμενη ημέρα.
Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- αλλαγές στην περίοδο και στη ροή του αίματος
- εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις
- διαταραχές ύπνου και επίμονη κόπωση
- μεταβολές στη διάθεση, άγχος ή ευερεθιστότητα
- κολπική ξηρότητα, ενόχληση στη σεξουαλική επαφή ή μειωμένη επιθυμία
- συχνουρία, επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση
- πόνο στις αρθρώσεις, πονοκεφάλους, αίσθημα «ομίχλης» στη σκέψη και αλλαγές στο βάρος.
Δεν σημαίνει ότι κάθε σύμπτωμα οφείλεται στην εμμηνόπαυση. Η αϋπνία, η χαμηλή διάθεση, οι παλμοί ή η εξάντληση μπορεί να σχετίζονται και με θυρεοειδή, αναιμία, αγχώδη διαταραχή, φαρμακευτική αγωγή ή άλλες καταστάσεις. Αυτή είναι και η αξία μιας συζήτησης με τον γιατρό: όχι για να «βαφτιστεί» κάθε ενόχληση εμμηνόπαυση, αλλά για να υπάρξει καθαρή εικόνα.
Η σεξουαλική υγεία είναι μέρος της συζήτησης
Η πτώση των οιστρογόνων επηρεάζει τους ιστούς του κόλπου και του ουροποιητικού. Η ξηρότητα, το τσούξιμο, ο πόνος ή η αίσθηση ότι η επαφή δεν είναι πια άνετη δεν είναι κάτι που πρέπει να υπομένετε σιωπηλά. Ενυδατικά σκευάσματα για την περιοχή, λιπαντικά κατά την επαφή και, σε αρκετές περιπτώσεις, τοπική ορμονική θεραπεία μπορούν να βοηθήσουν ουσιαστικά μετά από ιατρική καθοδήγηση.
Η επιθυμία επίσης δεν είναι μόνο ορμονικό θέμα. Ο κακός ύπνος, το φορτωμένο πρόγραμμα, οι αλλαγές στην εικόνα σώματος, η σχέση και η ψυχική πίεση παίζουν ρόλο. Μια ανοιχτή συζήτηση με τον σύντροφο, χωρίς ενοχές και βιασύνη, είναι συχνά εξίσου χρήσιμη με μια πρακτική λύση για την ξηρότητα.
Πώς να διαχειριστείτε τις ενοχλήσεις στην καθημερινότητα
Μικρές προσαρμογές δεν εξαφανίζουν όλα τα συμπτώματα, μπορούν όμως να μειώσουν τη συχνότητα ή την έντασή τους. Κρατήστε για λίγες εβδομάδες ένα σύντομο ημερολόγιο: πότε έρχεται μια έξαψη, τι είχατε φάει ή πιει, πώς κοιμηθήκατε και πόσο πιεσμένη ήταν η ημέρα σας. Έτσι αναδεικνύονται πιθανοί προσωπικοί «εκλυτικοί παράγοντες», όπως το αλκοόλ, τα πολύ πικάντικα γεύματα, η καφεΐνη ή ένα υπερβολικά ζεστό δωμάτιο.
Για τον ύπνο, βοηθούν η σταθερή ώρα κατάκλισης, ένα δροσερό υπνοδωμάτιο και ελαφριά στρώματα ρούχων που αφαιρούνται εύκολα. Αν πίνετε καφέ, δοκιμάστε να τον περιορίσετε από νωρίς το απόγευμα. Η έντονη άσκηση αργά το βράδυ μπορεί να κρατά ορισμένες γυναίκες σε εγρήγορση, ενώ μια χαλαρή βόλτα ή ήπιες διατάσεις συχνά λειτουργούν καλύτερα.
Η συστηματική κίνηση έχει μεγαλύτερη αξία από μια εξαντλητική προσπάθεια που θα σταματήσει σε δύο εβδομάδες. Περπάτημα με γρήγορο ρυθμό, ασκήσεις ενδυνάμωσης δύο ή τρεις φορές την εβδομάδα και δραστηριότητες ισορροπίας στηρίζουν τους μυς, τα οστά και τη διάθεση. Η ενδυνάμωση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε αυτή τη φάση, επειδή η απώλεια οστικής μάζας επιταχύνεται μετά την εμμηνόπαυση.
Στο πιάτο, προτεραιότητα έχουν η επαρκής πρωτεΐνη, τα λαχανικά, τα φρούτα, τα όσπρια, τα προϊόντα ολικής άλεσης και πηγές ασβεστίου. Η βιταμίνη D, το ασβέστιο ή άλλα συμπληρώματα δεν χρειάζεται να λαμβάνονται «προληπτικά» χωρίς σύσταση. Η κατάλληλη δόση εξαρτάται από τη διατροφή, τις εξετάσεις, την ηλικία και τον προσωπικό κίνδυνο για οστεοπόρωση.
Πότε αξίζει να μιλήσετε με γυναικολόγο
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι να γίνουν τα συμπτώματα αφόρητα. Ένα ραντεβού είναι χρήσιμο όταν οι εξάψεις και η αϋπνία επηρεάζουν τη δουλειά, τις σχέσεις ή την καθημερινή σας λειτουργικότητα, όταν η διάθεση αλλάζει έντονα ή όταν η κολπική ενόχληση περιορίζει τη σεξουαλική ζωή.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε πολύ βαριά αιμορραγία, σε αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους, μετά τη σεξουαλική επαφή ή σε οποιαδήποτε αιμορραγία αφού έχει περάσει ένας χρόνος χωρίς περίοδο. Αυτά δεν πρέπει να θεωρούνται αυτόματα μέρος της μετάβασης και χρειάζονται άμεση γυναικολογική εκτίμηση. Το ίδιο ισχύει για νέο, έντονο πόνο στο στήθος, δύσπνοια, λιποθυμία ή σοβαρούς παλμούς.
Στις γυναίκες άνω των 45, η διάγνωση συχνά βασίζεται στα συμπτώματα και στο ιστορικό, χωρίς να είναι πάντα απαραίτητες ορμονικές εξετάσεις. Ο γιατρός θα κρίνει αν χρειάζονται εξετάσεις για άλλες αιτίες, καθώς και αν είναι κατάλληλος ο έλεγχος οστικής πυκνότητας ή άλλες προληπτικές παρεμβάσεις.
Ορμονική θεραπεία και άλλες επιλογές
Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματική για εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις και ορισμένα ουρογεννητικά συμπτώματα. Δεν είναι όμως η σωστή επιλογή για όλες. Το είδος της θεραπείας, η δόση και η διάρκεια εξαρτώνται από την ηλικία, το διάστημα από την τελευταία περίοδο, το αν υπάρχει μήτρα, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, καθώς και παράγοντες όπως θρομβώσεις, καρκίνος μαστού ή ηπατικά προβλήματα.
Υπάρχουν και μη ορμονικές θεραπευτικές επιλογές για περιπτώσεις όπου οι ορμόνες δεν ενδείκνυνται ή δεν επιθυμούνται. Μη βασίζεστε όμως σε «φυσικά» σκευάσματα επειδή παρουσιάζονται ως ακίνδυνα. Τα φυτικά προϊόντα μπορεί να αλληλεπιδρούν με φάρμακα, να μην έχουν σταθερή ποιότητα ή να μην είναι κατάλληλα για το δικό σας ιστορικό. Η συμβουλή του γυναικολόγου ή του φαρμακοποιού σας είναι απαραίτητη.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι απώλεια της θηλυκότητας ούτε ένα κεφάλαιο που χρειάζεται να περάσετε με υπομονή και σιωπή. Είναι μια φυσική μετάβαση που αξίζει ενημέρωση, εξατομικευμένη φροντίδα και χώρο για να ακούσετε το σώμα σας. Το να ζητήσετε βοήθεια είναι μια πρακτική πράξη αυτοφροντίδας, όχι υπερβολή.
