Τουρισμός στο ελληνικό καλοκαίρι και οι εικόνες του ελληνικού καλοκαιριού σε δημοφιλείς κυκλαδίτικους προορισμούς επαναφέρει τη συζήτηση για τον υπερτουρισμό.
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τον συνολικό αριθμό των επισκεπτών, αλλά κυρίως τη συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένους τόπους και, κυρίως, σε λίγους μήνες του χρόνου.
Σύμφωνα λοιπόν με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2025 καταγράφηκαν στα τουριστικά καταλύματα της χώρας 38,19 εκατ. αφίξεις και 156,35 εκατ. διανυκτερεύσεις, αυξημένες κατά 2,8% και 2,2% αντίστοιχα σε σχέση με το 2024. Η έντονη εποχικότητα παρέμεινε, καθώς το 63,7% των διανυκτερεύσεων πραγματοποιήθηκε μέσα στο τετράμηνο Ιουλίου– Οκτωβρίου.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν την ένταση της τουριστικής δραστηριότητας, όχι όμως ολόκληρη την πραγματικότητα που βιώνουν τα νησιά. Πίσω από τα εκατομμύρια των διανυκτερεύσεων βρίσκονται τοπικές κοινωνίες που καλούνται, μέσα σε λίγους μήνες, να εξυπηρετήσουν πληθυσμούς πολλαπλάσιους από εκείνους του χειμώνα, συχνά με περιορισμένο προσωπικό και ανεπαρκείς υποδομές.
Η πίεση δεν αφορά μόνο στα απορρίμματα. Επεκτείνεται στο νερό, την ενέργεια, τη διαχείριση λυμάτων, τις μετακινήσεις, αλλά και στα ευάλωτα χερσαία και θαλάσσια οικοσυστήματα.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι τι μένει πίσω όταν τα κύματα των επισκεπτών υποχωρούν.
Ελληνικά νησιά & Τουρισμός: Μια νέα ανθρωπογεωγραφία
Όπως εξηγεί η Άννυ Μητροπούλου, Executive Director του Aegean-Cyclades Preservation Fund, η δημοφιλία των Κυκλάδων τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες, τόσο ως προς τους φυσικούς πόρους όσο και ως προς τις τοπικές κοινωνίες.
Στα νησιά συνυπάρχουν μόνιμοι κάτοικοι, άνθρωποι που επιλέγουν να αποκτήσουν δεύτερη κατοικία ή να εγκατασταθούν εκεί, αλλά κι εργαζόμενοι και επιχειρηματίες που δραστηριοποιούνται εποχικά. Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για το τι συμβαίνει μετά το τέλος της τουριστικής περιόδου θα πρέπει να ξεκινά από εκείνους που ζουν στον τόπο όλο τον χρόνο και μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης.
Αρκετοί Ευρωπαίοι επισκέπτες, αλλά και νέοι κάτοικοι από το εξωτερικό, θεωρούν αυτονόητες πρακτικές όπως η ανακύκλωση και η διαλογή στην πηγή. Συχνά, όμως, διαπιστώνουν ότι οι αντίστοιχες υποδομές δεν είναι διαθέσιμες.
«Υπάρχει διάθεση μεταφοράς καλών πρακτικών, αλλά όταν πηγαίνεις σε έναν τόπο προσαρμόζεσαι στις υποδομές που βρίσκεις. Εάν δεν δώσουμε στους επισκέπτες τη δυνατότητα να ανακυκλώσουν ή να ξαναγεμίσουν το μπουκάλι τους από σημεία πόσιμου νερού, δεν θα το κάνουν. Η ατομική πρόθεση δεν αρκεί όταν απουσιάζουν οι αναγκαίες υποδομές», σημειώνει η κ. Μητροπούλου.
Πότε εξαντλείται η φέρουσα ικανότητα;
Η έννοια της φέρουσας ικανότητας συχνά ερμηνεύεται διαφορετικά, ανάλογα με το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται. Αν, για παράδειγμα, οι ετήσιες αφίξεις ενός προορισμού επιμεριστούν σε δώδεκα μήνες, μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι οι υποδομές είναι σε θέση να τις εξυπηρετήσουν.
Η πραγματική πίεση, όμως, εκδηλώνεται όταν εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες συγκεντρώνονται μέσα σε δύο ή τρεις μήνες.
«Τουρισμός και το όριο που πρέπει να μπει δεν αφορά μόνο τα απορρίμματα ή τους φυσικούς πόρους, αλλά και την καθημερινότητα και την εμπειρία του επισκέπτη. Το μποτιλιάρισμα προς τα λιμάνια και τα αεροδρόμια, οι χαμένες πτήσεις ή αναχωρήσεις πλοίων και οι ουρές για μια φωτογραφία σε δημοφιλή σημεία δείχνουν ότι η κατάσταση έχει πάψει να είναι ευχάριστη. Αυτό δεν είναι τόσο υποκειμενικό όσο ορισμένοι θα ήθελαν να πιστεύουν», τονίζει.
Τουρισμός & το αποτύπωμα στο οικοσύστημα
Μετά το τέλος της σεζόν παραμένει η πίεση στην ενέργεια, το νερό, τα απορρίμματα και τα λύματα, αλλά και η όχληση από τον θόρυβο και την αυξημένη κυκλοφορία.
«Ένα νησί αποτελεί ένα ευρύτερο οικοσύστημα και δεν κατοικείται μόνο από ανθρώπους. Οφείλουμε να εξετάζουμε το αποτύπωμά μας στη βιοποικιλότητα, στην άγρια ζωή και στη θάλασσα», επισημαίνει η κ. Μητροπούλου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα λιβάδια Ποσειδωνίας, οι πολύτιμοι υποθαλάσσιοι οικότοποι που παράγουν οξυγόνο, δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα, φιλοξενούν πλήθος θαλάσσιων ειδών και συμβάλλουν στη διατήρηση της ποιότητας του νερού.
«Η ανεξέλεγκτη αγκυροβολία σκαφών αρόδου μπορεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο να καταστρέψει τμήματα ενός οικοτόπου που χρειάστηκε εκατοντάδες χρόνια για να αναπτυχθεί. Χωρίς να το γνωρίζουμε, μπορεί να προκαλούμε ανεπανόρθωτη ζημιά σε έναν τόπο που αγαπάμε».
Τουρισμός στην Ελλάδα: Υποδομές, έσοδα και ανταπόδοση
Η διαχείριση της ανακύκλωσης, της αποκομιδής και της διαλογής στην πηγή παραμένει, σύμφωνα με την κ. Μητροπούλου, αποσπασματική. Οι δήμοι καλούνται να ανταποκριθούν με περιορισμένο προσωπικό, πόρους και μέσα, συχνά αξιοποιώντας ιδιώτες και εργολάβους, την ώρα που η ζήτηση τους θερινούς μήνες πολλαπλασιάζεται.
Την ίδια στιγμή, οι δημοτικές αρχές αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις προσλήψεις εποχικού προσωπικού, ενώ καλούνται να εξυπηρετήσουν πληθυσμούς πολλαπλάσιους από τους μόνιμους κατοίκους.
Η ενίσχυση των τοπικών υποδομών, επομένως, δεν μπορεί να αποσυνδέεται από τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται τα τουριστικά έσοδα.
Το επιχείρημα ότι «οι τουρίστες αφήνουν χρήματα» δεν αρκεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσα από αυτά παραμένουν στα τοπικά ταμεία και επιστρέφουν στα νησιά με τη μορφή έργων, υπηρεσιών και υποδομών.
Αντίστοιχα, όσοι δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά για λίγους μήνες θα μπορούσαν να έχουν έναν πιο ενεργό ρόλο στις κοινωνίες από τις οποίες αντλούν το εισόδημά τους. Η ανταπόδοση, όπως επισημαίνει η κ. Μητροπούλου, δεν αφορά μόνο τη διαχείριση των απορριμμάτων, αλλά και την κοινωνική υγεία, την παιδεία και τις βασικές υποδομές.
Λύση από μέσα: Πόσο τουρισμό αντέχει ο κάθε τόπος;
Υπάρχουν, ωστόσο, και παραδείγματα που δείχνουν ότι διαφορετικά μοντέλα είναι εφικτά.
Στην Τήνο, η ΚοινΣΕπ «Καλλονή–Κελλιά» συνεργάζεται με τον δήμο για τη διαλογή στην πηγή και την ανακύκλωση. Στην Αντίπαρο, η τοπική Επιτροπή Ανακύκλωσης εφαρμόζει χωριστά ρεύματα συλλογής και προγράμματα «πόρτα-πόρτα».
Πρόκειται για πρωτοβουλίες που δείχνουν ότι η βιωσιμότητα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από μεγάλες, κεντρικές παρεμβάσεις. Χρειάζεται, όμως, συνέχεια, συνεργασία, τεχνογνωσία και ενεργή συμμετοχή των ανθρώπων που ζουν στον τόπο καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Το πραγματικό στοίχημα, τελικά, δεν είναι να έρχονται λιγότεροι άνθρωποι στα νησιά. Είναι να μπορεί ο τουρισμός να συνυπάρχει με τις αντοχές του τόπου και τις ανάγκες εκείνων που τον κατοικούν όλο τον χρόνο.
Γιατί το αποτύπωμα μιας τουριστικής περιόδου δεν μετριέται μόνο σε αφίξεις και διανυκτερεύσεις. Μετριέται και σε όσα μένουν πίσω όταν οι επισκέπτες φύγουν.
Πηγή: epixeiro.gr
