Η αίσθηση φαγούρας στα μάτια συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο συχνών οφθαλμικών ενοχλήσεων. Από τις αλλεργίες και την ξηροφθαλμία μέχρι τις λοιμώξεις και τους ερεθισμούς, απαιτείται σωστή αξιολόγηση και επιλογή των κατάλληλων λύσεων για την αποτελεσματική ανακούφιση των συμπτωμάτων. Παρακάτω συγκεντρώνονται όλα τα βασικά στοιχεία που χρειάζεται να γνωρίζετε για μια ασφαλή και στοχευμένη αντιμετώπιση.
Οι κύριες αιτίες
Αλλεργίες
Όταν αισθάνεστε φαγούρα στα μάτια, είναι σημαντικό να εντοπιστεί η αιτία των συμπτωμάτων, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη αγωγή. Οι αλλεργίες, είτε εποχικές —που σχετίζονται κυρίως με τη γύρη— είτε ολοετείς, όπως αυτές που προκαλούνται από ακάρεα ή το τρίχωμα των ζώων, αποτελούν μια πολύ συχνή αιτία.
Ο μηχανισμός τους βασίζεται στην υπερβολική απελευθέρωση ισταμίνης λόγω ενεργοποίησης των μαστοκυττάρων, γεγονός που οδηγεί σε συμπτώματα όπως δακρύρροια, ερυθρότητα, φαγούρα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υδαρείς εκκρίσεις.
Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να απαιτούν ειδική θεραπευτική προσέγγιση, με έμφαση στα αντιισταμινικά κολλύρια για γρήγορη ανακούφιση, καθώς και στα κολλύρια σταθεροποίησης των μαστοκυττάρων για πιο μακροπρόθεσμη και προληπτική δράση.
Ξηροφθαλμία
Μία ακόμη συχνή αιτία είναι το σύνδρομο ξηροφθαλμίας, το οποίο οφείλεται συνήθως σε ανεπαρκή παραγωγή ή σε κακή ποιότητα δακρύων.
Η παραγωγή του δακρυϊκού φιλμ βρίσκεται υπό νευρικό και ορμονικό έλεγχο, με τις ορμόνες —και ιδιαίτερα τα ανδρογόνα— να παίζουν σημαντικό ρόλο, καθώς συμβάλλουν στη σύνθεση λιπιδίων από τους μεϊβομιανούς αδένες. Για τον λόγο αυτό, η ξηροφθαλμία εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες, ενώ η συχνότητά της αυξάνεται με την ηλικία και τη μείωση των σεξουαλικών ορμονών, με τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες να επηρεάζονται περισσότερο.
Εκτός από τον κνησμό, μπορεί να έχετε την αίσθηση ξένου σώματος, σαν «άμμο» στα μάτια, ή μια επίμονη ενόχληση, ιδιαίτερα στο τέλος της ημέρας ή σε περιβάλλον με κλιματισμό.
Αν και αρχικά τα συμπτώματα μπορεί να είναι παροδικά και να εμφανίζονται ανάλογα με εκλυτικούς παράγοντες, η ξηροφθαλμία έχει την τάση να γίνεται χρόνια, καθώς προκαλεί τοπική φλεγμονή που επιδεινώνει περαιτέρω τη διαταραχή του δακρυϊκού φιλμ.
Μόλις εγκατασταθεί αυτός ο φαύλος κύκλος, η κατάσταση «αυτονομείται». Στις σοβαρές μορφές μπορεί να εμφανιστούν βλάβες του κερατοειδούς, όπως κερατίτιδες ή κερατοεπιπεφυκίτιδες.
Οφθαλμικές λοιμώξεις
Οι οφθαλμικές λοιμώξεις και κυρίως οι ιογενείς ή βακτηριακές επιπεφυκίτιδες αποτελούν επίσης πιθανή αιτία κνησμού. Συνήθως εκδηλώνονται με έντονη ερυθρότητα, οίδημα και, ορισμένες φορές, πυώδεις εκκρίσεις. Η παρουσία αυτών των συμπτωμάτων απαιτεί έγκαιρη και κατάλληλη αντιμετώπιση.
Παράλληλα, οι ερεθισμοί που προκαλούνται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως ο καπνός, η σκόνη ή χημικές ουσίες, καθώς και η παρατεταμένη χρήση φακών επαφής, μπορούν επίσης να ευθύνονται για την εμφάνιση φαγούρας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να αξιολογήσετε την υγιεινή και τις καθημερινές σας συνήθειες, καθώς και τον τρόπο χρήσης και καθαρισμού των φακών επαφής.
Δερματολογικές παθήσεις
Επιπλέον, ορισμένες δερματολογικές παθήσεις, όπως η ατοπική δερματίτιδα ή η οφθαλμική ροδόχρους ακμή, μπορεί να προκαλέσουν κνησμό στα μάτια, συνοδευόμενο από άλλα δερματικά ή αγγειακά σημεία.
Τα βασικά ερωτήματα που πρέπει να κάνετε στον εαυτό σας
Για τη σωστή αξιολόγηση των συμπτωμάτων, είναι σημαντικό να προηγείται μια σύντομη αλλά στοχευμένη διερεύνηση.
Η διάρκεια των συμπτωμάτων αποτελεί ένα πρώτο σημαντικό στοιχείο: τα πρόσφατα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με οξεία αλλεργία ή επιπεφυκίτιδα, ενώ μια χρόνια ενόχληση κατευθύνει περισσότερο προς την ξηροφθαλμία ή κάποια χρόνια αλλεργία.
Παράλληλα, παρατηρήστε εάν υπάρχουν συνοδά συμπτώματα, όπως:
- Ερυθρότητα
- Δακρύρροια
- Εκκρίσεις
- Οίδημα
- Ευαισθησία στο φως
- Θόλωση ή άλλη μεταβολή της όρασης
- Πόνος
Είναι επίσης σημαντικό να αναζητήσετε πιθανούς εκλυτικούς παράγοντες, όπως:
- Έκθεση σε γνωστά αλλεργιογόνα
- Παρατεταμένη χρήση φακών επαφής
- Πρόσφατη χρήση καλλυντικών προϊόντων
- Έκθεση σε καπνό, σκόνη ή χημικά
- Πολύωρη χρήση οθονών
- Παραμονή σε κλιματιζόμενο χώρο
Το ιστορικό αλλεργιών ή δερματολογικών παθήσεων, καθώς και η χρήση οφθαλμικών θεραπειών ή φακών επαφής, συμβάλλουν ουσιαστικά στον καθορισμό της αιτίας.
Εάν εμφανίζετε έντονο πόνο, φωτοφοβία, μεταβολή της όρασης ή έντονη ερυθρότητα ενώ χρησιμοποιείτε φακούς επαφής, χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από οφθαλμίατρο.
Τα φάρμακα που διατίθενται χωρίς ιατρική συνταγή
Όσον αφορά τις διαθέσιμες λύσεις χωρίς συνταγή, στην περίπτωση των οφθαλμικών αλλεργιών υπάρχουν αρκετές επιλογές.
Τα κολλύρια με χρωμογλυκικό νάτριο δρουν σταθεροποιώντας τα μαστοκύτταρα και προλαμβάνοντας την απελευθέρωση ισταμίνης και τη συνακόλουθη φλεγμονώδη αντίδραση. Η δράση τους είναι κυρίως προληπτική, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα αποτελεσματικά όταν χρησιμοποιούνται πριν από την έκθεση σε αλλεργιογόνα.
Αντίθετα, η λεβοκαβαστίνη αποτελεί ένα τοπικό αντιισταμινικό που μπλοκάρει τους υποδοχείς Η1 της ισταμίνης, προσφέροντας ταχεία ανακούφιση από τα συμπτώματα, ιδίως από τον κνησμό και την ερυθρότητα, αν και η διάρκεια δράσης της είναι περιορισμένη και δεν προλαμβάνει μελλοντικές αντιδράσεις.
Και οι δύο αυτές επιλογές μπορούν να συνδυαστούν με τεχνητά δάκρυα για επιπλέον ενυδάτωση και καταπράυνση.
Σε περιπτώσεις γενικευμένων αλλεργικών συμπτωμάτων, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και από του στόματος αντιισταμινικά, όπως η λοραταδίνη, η σετιριζίνη ή η φεξοφεναδίνη, έπειτα από συμβουλή επαγγελματία υγείας.
Η τελευταία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του καλού προφίλ ανοχής της και της περιορισμένης κατασταλτικής δράσης, γεγονός που την καθιστά κατάλληλη για άτομα που χρειάζονται να διατηρούν την εγρήγορσή τους κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Υποκατάστατα δακρύων για την ξηροφθαλμία
Στη διαχείριση της ξηροφθαλμίας, τα υποκατάστατα δακρύων αποτελούν βασικό θεραπευτικό μέσο, καθώς αντισταθμίζουν την ανεπάρκεια του δακρυϊκού φιλμ.
Διαφέρουν κυρίως ως προς το ιξώδες τους, το οποίο επηρεάζει τη διάρκεια παραμονής τους στην οφθαλμική επιφάνεια.
Τα πιο ρευστά σκευάσματα, όπως εκείνα που περιέχουν πολυμερή βινυλίου ή ορισμένα κυτταρινικά παράγωγα, έχουν μικρότερη διάρκεια δράσης, αλλά δεν προκαλούν συνήθως θόλωση της όρασης κατά την ενστάλαξη.
Αντίθετα, πιο παχύρρευστα σκευάσματα, όπως εκείνα που περιέχουν καρμελλόζη ή καρβομερή, παραμένουν περισσότερο χρόνο στην επιφάνεια του οφθαλμού, αν και ενδέχεται να προκαλέσουν παροδική θόλωση.
Εκτοΐνη
Η εκτοΐνη είναι ένα φυσικό μόριο με ενυδατικές και προστατευτικές ιδιότητες για την οφθαλμική επιφάνεια.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση και την πρόληψη των συμπτωμάτων της εποχικής και χρόνιας αλλεργικής επιπεφυκίτιδας που σχετίζεται, για παράδειγμα, με τη γύρη, τα ακάρεα, το τρίχωμα των ζώων ή τη μούχλα.
Μπορεί να συμβάλει στη μείωση του κνησμού, του ερεθισμού, της ερυθρότητας και της δακρύρροιας.
Υαλουρονικό οξύ
Το υαλουρονικό οξύ, το οποίο υπάρχει φυσιολογικά στο μάτι, χαρακτηρίζεται από ισχυρή ενυδατική και λιπαντική δράση και περιλαμβάνεται τόσο σε πιο ρευστές όσο και σε πιο παχύρρευστες μορφές, καθώς και σε σκευάσματα τύπου spray.
Σε υψηλότερες συγκεντρώσεις μπορεί να προσφέρει μεγαλύτερη διάρκεια δράσης και καλύτερη άνεση.
Πολλά σύγχρονα σκευάσματα συνδυάζουν το υαλουρονικό οξύ με άλλα συστατικά, όπως καρβομερή, λιπιδικούς παράγοντες, φυτικά εκχυλίσματα ή τρεχαλόζη, προκειμένου να ενισχύσουν την προστατευτική και ενυδατική τους δράση.
Σε ήπια συμπτώματα επαρκούν συνήθως πιο ρευστές μορφές ή spray, ενώ σε πιο έντονα ενοχλήματα ή κατά τη διάρκεια της νύχτας προτιμώνται πιο παχύρρευστα σκευάσματα.
Μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται δύο διαφορετικοί τύποι, ώστε να προσαρμόζονται στις ανάγκες της καθημερινότητας.
Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στην επιλογή σκευασμάτων χωρίς συντηρητικά, ειδικά όταν χρησιμοποιείτε συχνά τεχνητά δάκρυα ή φοράτε φακούς επαφής.
Επιπεφυκίτιδες και ερεθισμοί
Σε περιπτώσεις ήπιου ερεθισμού, ο φυσιολογικός ορός είναι χρήσιμος για τον καθαρισμό και την απομάκρυνση ερεθιστικών παραγόντων, προσφέροντας παράλληλα ανακούφιση.
Ορισμένα αντισηπτικά οφθαλμικά σκευάσματα, όπως εκείνα που περιέχουν εξαμιδίνη, μπορεί να χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες ήπιες περιπτώσεις, έπειτα από συμβουλή επαγγελματία υγείας.
Νεότερα σκευάσματα σε μορφή gel, που συνδυάζουν αντισηπτική και ενυδατική δράση, μπορεί να είναι κατάλληλα για βραδινή χρήση, όταν τα συμπτώματα είναι πιο έντονα.
Παράλληλα, η σωστή υγιεινή των βλεφάρων είναι καθοριστικής σημασίας, καθώς μειώνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης και συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας της οφθαλμικής επιφάνειας.
Ειδικά καθαριστικά μαντηλάκια μπορούν να χρησιμοποιούνται καθημερινά, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της συνολικής αντιμετώπισης.
Στις λοιμώδεις επιπεφυκίτιδες είναι σημαντικό:
- Να πλένετε συχνά τα χέρια σας
- Να αποφεύγετε να τρίβετε τα μάτια
- Να μη μοιράζεστε πετσέτες, μαξιλαροθήκες ή καλλυντικά
- Να διακόπτετε προσωρινά τη χρήση φακών επαφής
- Να απορρίπτετε φακούς ή καλλυντικά ματιών που μπορεί να έχουν μολυνθεί
Αναγέννηση της επιφάνειας του οφθαλμού
Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση σκευασμάτων που συμβάλλουν στην αποκατάσταση και προστασία της οφθαλμικής επιφάνειας.
Τα κολλύρια που περιέχουν βιταμίνη Β12 χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη των ιστών χάρη στις επανορθωτικές και νευροτροφικές τους ιδιότητες, ενώ είναι καλά ανεκτά από άτομα με ξηροφθαλμία ή χρόνιους ερεθισμούς.
Παράλληλα, τα οφθαλμικά gel με δεξπανθενόλη, δηλαδή προβιταμίνη Β5, συμβάλλουν στην επούλωση του επιθηλίου του κερατοειδούς. Δημιουργώντας ένα προστατευτικό και ενυδατικό φιλμ, βοηθούν στη διατήρηση της υγρασίας και ενισχύουν τη διαδικασία αποκατάστασης μικροβλαβών.
Ο συνδυασμός αυτών των δραστικών ουσιών μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο συμπλήρωμα της φροντίδας, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις επίμονης ξηροφθαλμίας ή ερεθιστικής επιπεφυκίτιδας, ενισχύοντας την προστασία της οφθαλμικής επιφάνειας και βελτιώνοντας σημαντικά την άνεση.
Πριν από τη χρήση οποιουδήποτε κολλυρίου, βεβαιωθείτε ότι είναι κατάλληλο για τα συμπτώματά σας και συμβατό με τους φακούς επαφής ή με άλλες οφθαλμικές θεραπείες που χρησιμοποιείτε.
Από τη ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΑΝΤΗΛΑ, Φαρμακοποιό, MSc
