Το πρωί μπορεί να ξυπνάτε με «βαριά» γνάθο, πονοκέφαλο στους κροτάφους ή ευαισθησία στα δόντια, χωρίς να θυμάστε τίποτα από τη νύχτα. Αν αναρωτιέστε «γιατί τρίζω δόντια στον ύπνο;», δεν είστε μόνοι. Το ασυνείδητο σφίξιμο ή τρίξιμο των δοντιών είναι συχνό και ονομάζεται βρουξισμός. Δεν είναι πάντα ανησυχητικό, αλλά όταν επιμένει μπορεί να φθείρει τα δόντια και να επιβαρύνει τη γνάθο.
Τι είναι ο νυχτερινός βρουξισμός
Ο βρουξισμός είναι η επαναλαμβανόμενη σύσφιξη ή τριβή των πάνω με τα κάτω δόντια. Μπορεί να συμβαίνει και στη διάρκεια της ημέρας, συνήθως όταν κάποιος συγκεντρώνεται ή βρίσκεται σε ένταση, όμως τη νύχτα είναι δυσκολότερο να τον αντιληφθεί και να τον ελέγξει.
Μερικοί άνθρωποι κάνουν έντονο, ακουστό τρίξιμο, που το παρατηρεί ο σύντροφός τους. Άλλοι απλώς σφίγγουν δυνατά τη γνάθο, χωρίς θόρυβο. Και στις δύο περιπτώσεις, οι μύες του προσώπου δουλεύουν ενώ κανονικά θα έπρεπε να ξεκουράζονται.
Ένα μεμονωμένο επεισόδιο, ειδικά σε μια περίοδο πίεσης, συνήθως δεν σημαίνει ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Όταν όμως τα συμπτώματα επαναλαμβάνονται, αξίζει να διερευνηθούν. Ο λόγος δεν είναι μόνο η ενόχληση: η συνεχής πίεση μπορεί σταδιακά να προκαλέσει φθορά στο σμάλτο, ρωγμές, σπασίματα σε σφραγίσματα και πόνο στην κροταφογναθική άρθρωση.
Γιατί τρίζω δόντια στον ύπνο; Οι πιο συχνές αιτίες
Δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση. Ο νυχτερινός βρουξισμός συνδέεται συχνά με έναν συνδυασμό παραγόντων, γι’ αυτό και η αντιμετώπιση χρειάζεται να είναι εξατομικευμένη.
Άγχος, ένταση και ψυχική υπερδιέγερση
Το στρες είναι από τους συχνότερους παράγοντες. Μια απαιτητική περίοδος στη δουλειά, οι οικογενειακές υποχρεώσεις, η οικονομική ανησυχία ή μια δύσκολη συναισθηματική κατάσταση μπορεί να κρατούν το νευρικό σύστημα σε εγρήγορση ακόμη και όταν κοιμάστε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο βρουξισμός είναι «μόνο ψυχολογικός». Σημαίνει όμως ότι η ένταση συχνά βρίσκει διέξοδο στο σώμα. Αν παρατηρείτε πως τα συμπτώματα χειροτερεύουν σε περιόδους πίεσης, αυτή η σύνδεση είναι χρήσιμη πληροφορία για τον οδοντίατρο και τον γιατρό σας.
Διαταραχές του ύπνου
Το τρίξιμο των δοντιών μπορεί να εμφανίζεται μαζί με μικρές αφυπνίσεις ή άλλες διαταραχές του ύπνου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν υπάρχει δυνατό ροχαλητό, παύσεις στην αναπνοή που παρατηρεί κάποιος άλλος, έντονη υπνηλία μέσα στην ημέρα ή πρωινοί πονοκέφαλοι. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο έλεγχος για υπνική άπνοια είναι σημαντικός.
Ο κακός ή διακεκομμένος ύπνος δεν προκαλεί πάντα βρουξισμό, αλλά μπορεί να τον επιδεινώνει. Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η κακή ξεκούραση αυξάνει την ένταση και η ένταση επηρεάζει ακόμη περισσότερο την ποιότητα του ύπνου.
Καφεΐνη, αλκοόλ και κάπνισμα
Ορισμένες καθημερινές συνήθειες μπορούν να κάνουν το πρόβλημα πιο έντονο, κυρίως όταν συμβαίνουν αργά το απόγευμα ή το βράδυ. Η πολλή καφεΐνη, το αλκοόλ πριν από τον ύπνο και το κάπνισμα συνδέονται με πιο ανήσυχο ύπνο και σε αρκετούς ανθρώπους με συχνότερα επεισόδια βρουξισμού.
Δεν χρειάζεται να στερηθείτε τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Έχει νόημα, όμως, να δοκιμάσετε για δύο ή τρεις εβδομάδες να περιορίσετε τον απογευματινό καφέ και το βραδινό αλκοόλ και να παρατηρήσετε αν αλλάζουν τα πρωινά συμπτώματα.
Φάρμακα και άλλοι παράγοντες υγείας
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να σχετίζονται με αύξηση του σφιξίματος των δοντιών ως ανεπιθύμητη ενέργεια. Αν το πρόβλημα ξεκίνησε ή επιδεινώθηκε μετά από μια νέα αγωγή, συζητήστε το με τον γιατρό που τη συνέστησε. Μην αλλάξετε ή διακόψετε θεραπεία μόνοι σας.
Πιο σπάνια, ο βρουξισμός μπορεί να σχετίζεται με νευρολογικές καταστάσεις ή άλλες παθήσεις. Γι’ αυτό έχει αξία να περιγράψετε πλήρως την εικόνα των συμπτωμάτων σας, ειδικά αν συνυπάρχουν ασυνήθιστες κινήσεις στον ύπνο, έντονη κόπωση ή νέα νευρολογικά ενοχλήματα.
Η σύγκλειση των δοντιών δεν είναι η μόνη απάντηση
Στο παρελθόν θεωρούνταν ότι το πρόβλημα οφείλεται κυρίως στο πώς «κουμπώνουν» τα δόντια μεταξύ τους. Η σύγκλειση και τυχόν οδοντιατρικές αποκαταστάσεις μπορεί να χρειάζονται αξιολόγηση, όμως σπάνια εξηγούν από μόνες τους τον βρουξισμό. Η σύγχρονη προσέγγιση εξετάζει το σύνολο: ύπνο, άγχος, συνήθειες, φάρμακα και κατάσταση των δοντιών και της γνάθου.
Ποια σημάδια δείχνουν ότι χρειάζεται έλεγχος
Δεν είναι απαραίτητο να ακούτε το τρίξιμο για να υπάρχει βρουξισμός. Συχνά ο οδοντίατρος εντοπίζει τα ίχνη του σε έναν προληπτικό έλεγχο. Αξίζει να κλείσετε ραντεβού αν έχετε συχνό πόνο ή κόπωση στη γνάθο το πρωί, πονοκεφάλους στους κροτάφους, ευαισθησία στο κρύο ή στο ζεστό, φθορά στις άκρες των δοντιών ή σπασμένα σφραγίσματα.
Άλλα σημάδια είναι ο πόνος κοντά στο αυτί χωρίς να υπάρχει λοίμωξη, το «κλικ» ή το μπλοκάρισμα της γνάθου, καθώς και η δυσκολία να ανοίξετε άνετα το στόμα. Αν ο πόνος είναι έντονος, η γνάθος κλειδώνει ή υπάρχει πρήξιμο, χρειάζεται πιο άμεση αξιολόγηση.
Για τα παιδιά, το περιστασιακό τρίξιμο μπορεί να εμφανιστεί σε φάσεις ανάπτυξης και αλλαγής των δοντιών. Παρ’ όλα αυτά, αν είναι συχνό, πολύ έντονο ή συνοδεύεται από ροχαλητό, ανήσυχο ύπνο και υπνηλία μέσα στην ημέρα, καλό είναι να το συζητήσετε με παιδίατρο και παιδοδοντίατρο.
Πώς γίνεται η διάγνωση και τι μπορεί να βοηθήσει
Ο οδοντίατρος θα εξετάσει τα δόντια, τα ούλα, τους μύες της γνάθου και την κροταφογναθική άρθρωση. Θα ρωτήσει για τον ύπνο, το στρες, τις συνήθειες και τυχόν φάρμακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προταθεί αξιολόγηση από ειδικό ύπνου ή άλλη συνεργασία με γιατρό, ανάλογα με τα ευρήματα.
Η πιο συνηθισμένη οδοντιατρική προστασία είναι ένας εξατομικευμένος νάρθηκας νυκτός. Δεν «θεραπεύει» πάντα την αιτία του βρουξισμού, προστατεύει όμως τα δόντια από τη φθορά και μπορεί να μειώσει την επιβάρυνση της γνάθου. Ένας νάρθηκας που έχει κατασκευαστεί μετά από εξέταση είναι διαφορετικός από τις έτοιμες λύσεις του εμπορίου, οι οποίες δεν ταιριάζουν σε όλους και μερικές φορές μπορεί να είναι άβολες ή ακατάλληλες.
Αν υπάρχει πόνος ή δυσλειτουργία στη γνάθο, ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει επιπλέον μέτρα, όπως φυσικοθεραπευτική καθοδήγηση, ειδικές ασκήσεις ή προσωρινή φαρμακευτική αγωγή. Η επιλογή εξαρτάται από την αιτία, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων.
Μικρές συνήθειες που αξίζει να δοκιμάσετε απόψε
Η φροντίδα της γνάθου δεν σταματά στο οδοντιατρείο. Πριν κοιμηθείτε, δώστε στον εαυτό σας 20 ήσυχα λεπτά χωρίς οθόνες, έντονη δουλειά ή συζητήσεις που σας φορτίζουν. Ένα ζεστό ντους, λίγες αργές αναπνοές ή μια ήπια ρουτίνα χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να κατεβάσει ρυθμούς.
Μέσα στην ημέρα, ελέγχετε περιστασιακά τη θέση της γνάθου σας. Σε κατάσταση χαλάρωσης, τα χείλη μπορούν να ακουμπούν απαλά, αλλά τα δόντια δεν χρειάζεται να είναι σφιγμένα. Η απλή υπενθύμιση «χείλη μαζί, δόντια χώρια» βοηθά αρκετούς ανθρώπους να εντοπίσουν το ασυνείδητο σφίξιμο.
Περιορίστε επίσης τις τσίχλες και τις πολύ σκληρές τροφές όταν η γνάθος πονάει. Δεν είναι λύση να αποφεύγετε για πάντα αγαπημένες τροφές, αλλά μια προσωρινή ξεκούραση των μυών μπορεί να μειώσει την ενόχληση. Η σταθερή ώρα ύπνου, ο λιγότερος καφές αργά και η καταγραφή των συμπτωμάτων για λίγες εβδομάδες είναι μικρές κινήσεις με πραγματική αξία.
Το τρίξιμο των δοντιών δεν είναι κάτι που χρειάζεται να υπομείνετε σιωπηλά. Μια έγκαιρη οδοντιατρική αξιολόγηση, μαζί με πιο ήπιες βραδινές συνήθειες, μπορεί να προστατεύσει το χαμόγελό σας και να κάνει το πρωινό ξύπνημα πολύ πιο ξεκούραστο.
