Το να αισθάνεται κάποιος αμηχανία σε μια νέα παρέα, σε μια επαγγελματική συνάντηση ή όταν καλείται να μιλήσει μπροστά σε άλλους είναι μια φυσιολογική αντίδραση. Για ορισμένους ανθρώπους, όμως, το άγχος στις κοινωνικές επαφές γίνεται τόσο έντονο ώστε οδηγεί σε αποφυγή καταστάσεων και επηρεάζει τις σχέσεις, τις σπουδές ή την εργασία τους.
Το κοινωνικό άγχος δεν είναι απλώς ντροπαλότητα. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ο φόβος της έκθεσης, της αρνητικής κριτικής ή της απόρριψης γίνεται επίμονος και μπορεί να περιορίσει σημαντικά την καθημερινή ζωή.
Η διαταραχή κοινωνικού άγχους μπορεί να επηρεάσει έως και το 12% των ανθρώπων κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ πολλοί περισσότεροι βιώνουν έντονη κοινωνική ανασφάλεια χωρίς να πληρούν τα κριτήρια μιας κλινικής διάγνωσης.
Όταν η κοινωνική επαφή προκαλεί έντονο φόβο
Σύμφωνα με τους ειδικούς, το βασικό χαρακτηριστικό του κοινωνικού άγχους είναι ότι το άτομο δεν αισθάνεται απλώς νευρικό σε μια κοινωνική περίσταση, αλλά νιώθει ότι απειλείται από αυτή.
Μπορεί να φοβάται ότι θα πει κάτι λάθος, ότι οι άλλοι θα τον κρίνουν αρνητικά ή ότι θα εκτεθεί. Αυτός ο φόβος συχνά οδηγεί σε αποφυγή, η οποία όμως μακροπρόθεσμα μπορεί να ενισχύσει το πρόβλημα.
Συχνά σημάδια κοινωνικού άγχους είναι:
- η αποφυγή κοινωνικών εκδηλώσεων ή νέων γνωριμιών,
- η δυσκολία συμμετοχής σε συζητήσεις,
- οι πολύ σύντομες απαντήσεις από φόβο έκθεσης,
- η χρήση του κινητού ως τρόπος αποφυγής αλληλεπίδρασης,
- η παραμονή στην άκρη μιας ομάδας,
- η ανάγκη να βρίσκεται κάποιος συνεχώς δίπλα σε ένα πρόσωπο που του δημιουργεί ασφάλεια.
Το κοινωνικό άγχος μπορεί επίσης να συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως κοκκίνισμα, ταχυκαρδία, εφίδρωση, τρέμουλο ή αίσθημα ότι κάποιος «μπλοκάρει» και δυσκολεύεται να εκφραστεί.
Γιατί συμβαίνει
Οι ειδικοί εξηγούν ότι το κοινωνικό άγχος συνδέεται συχνά με τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και την εικόνα που πιστεύει ότι έχει στους άλλους.
Πολλοί άνθρωποι με κοινωνικό άγχος θεωρούν ότι υπάρχει κάποιο προσωπικό ελάττωμα ή ότι «δεν είναι αρκετά καλοί» κοινωνικά, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια αναγνωρίσιμη κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Παράγοντες όπως η αυξημένη πίεση για κοινωνική αποδοχή, η σύγκριση μέσω των κοινωνικών δικτύων, αλλά και η μείωση των άμεσων κοινωνικών επαφών μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση αυτών των συναισθημάτων.
Η θεραπεία που βοηθά
Μία από τις πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους είναι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT).
Η συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει τις αρνητικές σκέψεις που τροφοδοτούν το άγχος και να αλλάξει σταδιακά τις συμπεριφορές αποφυγής.
Ένα σημαντικό βήμα είναι η μείωση της υπερβολικής εστίασης στον εαυτό.
Άτομα με κοινωνικό άγχος συχνά παρακολουθούν διαρκώς τον εαυτό τους σε μια συζήτηση:
«Μήπως φαίνομαι αγχωμένος; Μήπως είπα κάτι λάθος; Μήπως οι άλλοι με θεωρούν βαρετό;»
Οι ειδικοί προτείνουν η προσοχή να μεταφέρεται περισσότερο στη συζήτηση, στον συνομιλητή και στο περιβάλλον, αντί στη συνεχή αυτοπαρατήρηση.
Μικρά βήματα που μπορούν να βοηθήσουν
Η σταδιακή έκθεση σε κοινωνικές καταστάσεις αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό εργαλείο.
Αντί κάποιος να αποφεύγει πλήρως μια κατάσταση που τον αγχώνει, μπορεί να δοκιμάζει μικρά βήματα, όπως:
- να κάνει μια ερώτηση σε μια ομάδα,
- να συμμετέχει περισσότερο σε μια συζήτηση,
- να γνωρίσει ένα νέο άτομο,
- να παρατηρήσει τι πραγματικά συνέβη αντί να βασιστεί στους φόβους του.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι άνθρωποι με κοινωνικό άγχος συχνά προβλέπουν αρνητικά αποτελέσματα, όπως ότι θα ντροπιαστούν ή ότι οι άλλοι θα τους κρίνουν. Η δοκιμή αυτών των φόβων στην πράξη μπορεί να βοηθήσει στην αλλαγή αυτών των πεποιθήσεων.
Παράλληλα, χρειάζεται να περιορίζονται οι λεγόμενες «συμπεριφορές ασφάλειας», όπως η υπερβολική προετοιμασία κάθε φράσης, η αποφυγή οπτικής επαφής ή η παραμονή συνεχώς δίπλα σε ένα συγκεκριμένο άτομο.
Η σημασία της αυτοσυμπόνιας
Ένα ακόμη στοιχείο που μπορεί να δυσκολέψει την κατάσταση είναι η υπερανάλυση μετά από μια κοινωνική περίσταση.
Πολλοί άνθρωποι επαναλαμβάνουν ξανά και ξανά στο μυαλό τους τι είπαν, πώς φάνηκαν ή αν έκαναν κάποιο λάθος, συχνά με πολύ πιο αυστηρό τρόπο από ό,τι θα έκριναν έναν άλλο άνθρωπο.
Η αντιμετώπιση του κοινωνικού άγχους είναι συνήθως μια σταδιακή διαδικασία. Με τη σωστή υποστήριξη, θεραπεία όπου χρειάζεται και μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα, οι άνθρωποι μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να συμμετέχουν πιο ελεύθερα στις κοινωνικές τους σχέσεις.
Το κοινωνικό άγχος δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της προσωπικότητας ούτε κάτι που πρέπει να κρύβεται. Είναι μια κατάσταση που μπορεί να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί.
