Η κυτταρολογία έγινε γνωστή από τον ιδρυτή της, Γιώργο Παπανικολάου και με το Pap-test.
Με το Pap-test γίνεται προληπτικά ο έλεγχος για καρκίνο τραχήλου μήτρας, για την ανίχνευση προκαρκινικών καταστάσεων αλλά και την ανίχνευση του ιού HPV, που ενοχοποιείται για καρκίνο τράχηλου μήτρας.
Βέβαια, οι κυτταρολογικές εξετάσεις δεν περιορίζονται μόνο στο Pap-test, αλλά εφαρμόζονται σε πολλά όργανα τόσο προληπτικά, όσο και διαγνωστικά.
Επίσης, εφαρμόζονται για την παρακολούθηση ογκολογικών ασθενών μετά από χειρουργική επέμβαση και χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία.
Είναι γνωστό, ότι ο καρκίνος κατά τα πρώιμα στάδιά του, ανιχνεύεται κυτταρολογικά πολλούς μήνες πριν πιστοποιηθεί ακτινολογικά.
Επίσης, οι κυτταρολογικές εξετάσεις ούρων εφαρμόζονται για την ανίχνευση όγκων του ουροποιητικού συστήματος και ιδιαίτερα για τους καρκίνους ουροδόχου κύστεως, που είναι και οι συχνότεροι μετά τον καρκίνο του πνεύμονα.
Επιπρόσθετα, ο ασθενής μετά τη διουρηθρική επέμβαση όγκου ουροδόχου κύστεως παρακολουθείται για να διαπιστωθεί αν υπάρχει υποτροπή του όγκου και ανταπόκριση στη χημειοθεραπεία.
Οι κυτταρολογικές εξετάσεις γίνονται σε ψηλαφητούς όγκους με απλή παρακέντιση διαβελόνης και σε μη ψηλαφητούς όγκους παρακέντηση με τη βοήθεια υπερηχογράφου.
Τελευταία, εφαρμόζεται και η έκπλυση των πόρων του μαστού για έλεγχο προκαρκινικών καταστάσεων και σε γυναίκες με ιστορικό οικογενειακού καρκίνου μαστού.
Κυτταρολογική εξέταση εφαρμόζεται για ανίχνευση καρκίνου σε πλευριτικά και ασκιτικά υγρά, όπως επίσης μετά από χημειοθεραπεία και ακτινοβολία για αξιολόγηση πιθανής υποτροπής της νόσου.
Η κυτταρολογική εξέταση εφαρμόζεται και στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό για ανίχνευση ή υποτροπή όγκων του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Παράλληλα με τη συμβατική παρασκευή του κυτταρολογικού υλικού κατά Παπανικολάου, εφαρμόζεται και η υγρή φάση κυτταρολογίας για αύξηση της διαγνωστικής ακρίβειας.
Η εφαρμογή των κυτταρολογικών εξετάσεων είναι γρήγορη, ανώδυνη, αναίμακτη, με χαμηλό κόστος και μεγάλη διαγνωστική ακρίβεια.
