Υπάρχουν άνθρωποι που χτίζουν την καριέρα τους μέσα στα ισχυρότερα συστήματα της εποχής τους. Και υπάρχουν εκείνοι που, όταν αντιληφθούν ότι κάτι δεν λειτουργεί σωστά, αποφασίζουν να αμφισβητήσουν το ίδιο το σύστημα.
Η Timnit Gebru ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία.
Γεννημένη το 1983 στην Αιθιοπία, σε οικογένεια ερυθραϊκής καταγωγής, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα της στην εφηβεία εξαιτίας του πολέμου Αιθιοπίας-Ερυθραίας και αργότερα ζήτησε άσυλο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί σπούδασε ηλεκτρολόγος μηχανικός στο Stanford και απέκτησε διδακτορικό στην τεχνητή νοημοσύνη και την υπολογιστική όραση.
Πριν ακόμη γίνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες φωνές για την ηθική της AI, είχε περάσει από τον κόσμο της Silicon Valley. Εργάστηκε στην Apple και αργότερα στο Microsoft Research, όπου ασχολήθηκε με ζητήματα αλγοριθμικής μεροληψίας και δικαιοσύνης. Στη συνέχεια εντάχθηκε στην Google ως συν-επικεφαλής της ομάδας Ethical AI.
Όταν οι αλγόριθμοι δεν είναι ουδέτεροι
Η Gebru είχε από νωρίς επιλέξει να εξετάζει την τεχνητή νοημοσύνη όχι μόνο ως τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά και ως κοινωνικό μηχανισμό.
Μαζί με την Joy Buolamwini συμμετείχε στην έρευνα Gender Shades, η οποία ανέδειξε σημαντικές διαφορές στην ακρίβεια εμπορικών συστημάτων αναγνώρισης φύλου ανάλογα με το φύλο και το χρώμα του δέρματος.
Το έργο της βοήθησε να γίνει ευρύτερα κατανοητό ότι ένας αλγόριθμος δεν είναι απαραίτητα ουδέτερος επειδή βασίζεται σε μαθηματικά: μπορεί να αναπαράγει τις προκαταλήψεις και τις ανισότητες των δεδομένων πάνω στα οποία εκπαιδεύτηκε.
Αυτή η θέση θα την οδηγούσε τελικά σε σύγκρουση με έναν από τους ισχυρότερους εργοδότες στον κόσμο.
Η σύγκρουση με την Google
Το 2020 η Gebru ήταν μία από τις συντάκτριες της εργασίας “On the Dangers of Stochastic Parrots”, η οποία προειδοποιούσε για κινδύνους που συνδέονται με τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα: από την αναπαραγωγή κοινωνικών προκαταλήψεων έως το περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος της ανάπτυξής τους.
Ακολούθησε μια έντονη διαμάχη με την Google. Η Gebru υποστήριξε ότι απολύθηκε, ενώ η εταιρεία είχε παρουσιάσει τότε διαφορετική εκδοχή για την αποχώρησή της. Η υπόθεση προκάλεσε διεθνείς αντιδράσεις και έφερε στο προσκήνιο ένα θεμελιώδες ερώτημα: πόσο ανεξάρτητη μπορεί να είναι η έρευνα για τους κινδύνους της τεχνολογίας όταν χρηματοδοτείται από τις ίδιες εταιρείες που την αναπτύσσουν;
Για την Gebru, η απάντηση δεν ήταν να απομακρυνθεί από την έρευνα. Ήταν να δημιουργήσει έναν διαφορετικό χώρο για αυτήν.
Από τη σύγκρουση στη δημιουργία
Το 2021 ίδρυσε το Distributed Artificial Intelligence Research Institute (DAIR), έναν ανεξάρτητο ερευνητικό οργανισμό που επιχειρεί να μελετήσει την τεχνολογία με επίκεντρο τις κοινότητες που επηρεάζονται από αυτήν και όχι τις ανάγκες των μεγάλων εταιρειών.
Παράλληλα, είναι συνιδρύτρια του Black in AI, που δημιουργήθηκε για να ενισχύσει την παρουσία και τη συμμετοχή μαύρων επιστημόνων στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης.
Η διεθνής αναγνώριση ακολούθησε. Το TIME την ενέταξε στις 100 προσωπικότητες με τη μεγαλύτερη επιρροή το 2022, ενώ το 2026 τιμήθηκε με το Right Livelihood Award για τη συμβολή της στην αμφισβήτηση της συγκέντρωσης ισχύος στον χώρο της AI και στην προώθηση μιας τεχνολογίας με επίκεντρο τον άνθρωπο.
Η ιστορία της Timnit Gebru δεν αφορά μόνο την τεχνητή νοημοσύνη. Αφορά κάτι πολύ πιο διαχρονικό: την επιλογή να υπερασπιστείς αυτό που θεωρείς σωστό ακόμη και όταν απέναντί σου βρίσκεται ένας ισχυρότερος αντίπαλος.
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο ουσιαστική πλευρά της έμπνευσής της. Δεν προσπάθησε απλώς να βρει μια θέση στο τραπέζι όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αμφισβήτησε ποιος κάθεται σε αυτό το τραπέζι, ποιος μένει απ’ έξω και ποιος τελικά αποφασίζει για το μέλλον όλων μας.
