Τα ηλεκτρικά πατίνια έχουν γίνει πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της αστικής καθημερινότητας. Συχνά προβάλλονται ως σύμβολο της σύγχρονης μικροκινητικότητας, μια λύση που υπόσχεται λιγότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, ταχύτερες μετακινήσεις και χαμηλότερες εκπομπές ρύπων. Πίσω όμως από την ευκολία και τη μοντέρνα εικόνα τους, κρύβονται σοβαροί κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια – ιδίως των νέων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τη σωματική αδράνεια «σιωπηλή απειλή για τη δημόσια υγεία». Η ενεργή μετακίνηση, όπως το περπάτημα και η ποδηλασία, αποτελεί τον πιο αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισής της, καθώς ενσωματώνει τη φυσική άσκηση στην καθημερινότητα, ιδίως σε τακτικές διαδρομές όπως η μετάβαση στο σχολείο.
Με βάση αυτή την ανησυχία, πρόσφατες μελέτες εξετάζουν κατά πόσο η υποβοηθούμενη κινητικότητα –όπως τα ηλεκτρικά πατίνια και τα e-bikes– «κλέβει» ευκαιρίες σωματικής δραστηριότητας από τους νέους. Έρευνες δείχνουν ότι η χρήση ηλεκτρικού ποδηλάτου καταναλώνει λιγότερη ενέργεια ακόμη και από το περπάτημα, γεγονός που υπογραμμίζει τον παθητικό χαρακτήρα αυτών των μέσων. Αντικαθιστώντας το περπάτημα ή το ποδήλατο, μειώνουν τη συνολική ημερήσια φυσική δραστηριότητα και καθιστούν λιγότερο ελκυστικούς τους συνδυασμούς μετακίνησης με τα μέσα μαζικής μεταφοράς.
Όταν ένας νέος αντικαθιστά έναν περίπατο 15 λεπτών με μια πεντάλεπτη διαδρομή με πατίνι, χάνει ένα κρίσιμο κομμάτι καθημερινής άσκησης και επαφής με το περιβάλλον του. Αν αυτό συμβαίνει σε εκατομμύρια νέους, οι συνέπειες για τη δημόσια υγεία είναι σοβαρές, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος χρόνιων μη μεταδοτικών νοσημάτων.
Παράλληλα, δεν μπορούν να αγνοηθούν οι επιπτώσεις στην ψυχοκοινωνική υγεία. Τα ηλεκτρικά πατίνια αλλάζουν την κοινωνική εμπειρία της μετακίνησης, περιορίζοντας τις ευκαιρίες για αλληλεπίδραση που προσφέρουν το περπάτημα και η ποδηλασία – λιγότερες συζητήσεις, λιγότερες κοινές εμπειρίες.
Αυξημένος κίνδυνος σοβαρών τραυματισμών
Πέρα από τις επιπτώσεις στην υγεία, η εξάπλωση της υποβοηθούμενης μικροκινητικότητας συνοδεύεται από αύξηση των ατυχημάτων. Στην Ισπανία, σύμφωνα με τη Γενική Διεύθυνση Τροχαίας, 459 άνθρωποι νοσηλεύτηκαν το 2024 λόγω ατυχημάτων με οχήματα προσωπικής μετακίνησης – κυρίως ηλεκτρικά πατίνια – αριθμός αυξημένος κατά 34% σε σχέση με το 2023. Οι θάνατοι σχεδόν διπλασιάστηκαν, από 10 σε 19. Αντίστοιχη τάση καταγράφεται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Μελέτες δείχνουν ότι τα ηλεκτρικά πατίνια προκαλούν περισσότερα ατυχήματα από τα ποδήλατα, οδηγώντας σε σοβαρούς τραυματισμούς όπως σύνθετα κατάγματα, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις και κακώσεις του νωτιαίου μυελού. Οι υψηλές ταχύτητες, οι μικροί και ασταθείς τροχοί, η έλλειψη κατάλληλων υποδομών, αλλά και η ψευδαίσθηση ασφάλειας, η χαμηλή χρήση κράνους και η περιορισμένη οδική εκπαίδευση συνθέτουν ένα επικίνδυνο μείγμα.
Το ποδήλατο ως βιώσιμη λύση
Η λύση δεν είναι η απαγόρευση των πατινιών, αλλά η προώθηση υγιών και βιώσιμων εναλλακτικών. Το ποδήλατο –όχι απαραίτητα ηλεκτρικό– αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή για μικρές και μεσαίες αστικές αποστάσεις.
Η κινητικότητα των νέων συνίσταται να είναι ενεργή και όχι υποβοηθούμενη. Απαιτούνται πολιτικές αστικού σχεδιασμού που θα επενδύουν σε ασφαλείς ποδηλατοδρόμους, ζώνες ήπιας κυκλοφορίας, οδική εκπαίδευση και καμπάνιες που θα αναδεικνύουν τα οφέλη της ποδηλασίας.
Τα ηλεκτρικά πατίνια μπορεί να διευκολύνουν τις μετακινήσεις, αλλά δεν ωφελούν την υγεία. Η πρόκληση είναι να μη θυσιάσει η νέα γενιά τη σωματική δραστηριότητα στον βωμό της ευκολίας.
