Δεν είναι σπάνιο να ακούγεται στην παιδική χαρά η ίδια απορία ξανά και ξανά: πότε μιλάει ένα παιδί; Κάποιο μωρό λέει νωρίς τις πρώτες του λέξεις, κάποιο άλλο δείχνει να καταλαβαίνει τα πάντα αλλά να αργεί να εκφραστεί. Αυτό που χρειάζεται ο γονιός δεν είναι σύγκριση με το παιδί της φίλης ή του αδελφού, αλλά μια καθαρή εικόνα για το τι θεωρείται αναμενόμενο, τι χρειάζεται παρακολούθηση και πότε αξίζει να ζητηθεί αξιολόγηση.
Πότε μιλάει ένα παιδί συνήθως
Η ανάπτυξη του λόγου δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Ξεκινά πολύ πριν εμφανιστούν οι πρώτες λέξεις, μέσα από το βλέμμα, το βάβισμα, τις φωνούλες, τη μίμηση και την ανταπόκριση στους ήχους. Ένα παιδί μπορεί να βρίσκεται σε καλό αναπτυξιακό δρόμο ακόμη κι αν δεν έχει αρχίσει να μιλά όπως περιμένουν οι ενήλικες.
Συνήθως, γύρω στους 6 μήνες, τα μωρά αρχίζουν να παίζουν με ήχους και συλλαβές. Θα ακούσετε επαναλήψεις όπως «μπα-μπα» ή «ντα-ντα», χωρίς αυτό να σημαίνει πάντα ότι τις χρησιμοποιούν με νόημα. Από τους 9 έως τους 12 μήνες, πολλά παιδιά στρέφονται όταν ακούνε το όνομά τους, δείχνουν ενδιαφέρον για οικείες λέξεις και χρησιμοποιούν ήχους ή κινήσεις για να επικοινωνήσουν.
Γύρω στους 12 μήνες, αρκετά παιδιά λένε 1-2 λέξεις με νόημα, όπως «μαμά», «μπαμπά», «νερό». Ωστόσο, υπάρχει διακύμανση. Άλλα ξεκινούν λίγο νωρίτερα και άλλα λίγο αργότερα. Αυτό που μετρά δεν είναι μόνο ο αριθμός των λέξεων, αλλά αν το παιδί επικοινωνεί, αν δείχνει, αν προσπαθεί να μιμηθεί και αν καταλαβαίνει απλές οδηγίες.
Από τους 18 μήνες, συνήθως το λεξιλόγιο αρχίζει να μεγαλώνει. Κάποια παιδιά έχουν λίγες λέξεις, άλλα πολλές περισσότερες. Μέχρι τα 2 έτη, περιμένουμε συνήθως να χρησιμοποιούν απλές λέξεις και να ξεκινούν μικρούς συνδυασμούς, όπως «μαμά έλα» ή «θέλω νερό». Στα 2 με 3 χρόνια, ο λόγος γίνεται πιο κατανοητός και το παιδί μπορεί να φτιάχνει μικρές προτάσεις.
Τι θεωρείται φυσιολογικό και τι όχι
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη παγίδα. Οι γονείς συχνά εστιάζουν μόνο στο αν το παιδί «μιλάει», ενώ η γλωσσική ανάπτυξη έχει δύο πλευρές: την κατανόηση και την έκφραση. Ένα παιδί που δεν λέει πολλές λέξεις αλλά καταλαβαίνει, δείχνει, ακολουθεί απλές οδηγίες και επιδιώκει επαφή, δεν αξιολογείται με τον ίδιο τρόπο όπως ένα παιδί που φαίνεται να δυσκολεύεται συνολικά στην επικοινωνία.
Υπάρχουν επίσης παιδιά που μιλούν αργότερα αλλά στη συνέχεια εξελίσσονται ομαλά. Αυτά συχνά αναφέρονται ως «late talkers». Όμως ο όρος δεν σημαίνει ότι κάθε καθυστέρηση είναι αθώα. Σημαίνει μόνο ότι χρειάζεται σωστή παρατήρηση και, όταν πρέπει, έγκαιρη καθοδήγηση.
Ρόλο παίζουν πολλοί παράγοντες. Η ιδιοσυγκρασία του παιδιού, το αν εκτίθεται σε πλούσιο λεκτικό περιβάλλον, το οικογενειακό ιστορικό, αλλά και το αν συνυπάρχει δυσκολία στην ακοή ή σε άλλες αναπτυξιακές δεξιότητες. Σε δίγλωσσα σπίτια, για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχει μια μικρή διαφοροποίηση στον τρόπο που μοιράζεται το λεξιλόγιο ανάμεσα στις δύο γλώσσες, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα.
Πότε χρειάζεται να ανησυχήσετε
Η λέξη «ανησυχία» δεν βοηθά όταν φέρνει πανικό. Βοηθά όμως όταν γίνεται παρατήρηση και δράση. Υπάρχουν ορισμένα σημάδια που αξίζουν συζήτηση με παιδίατρο ή ειδικό λόγου και ομιλίας.
Αν μέχρι τους 12 μήνες το παιδί δεν ανταποκρίνεται στο όνομά του, δεν δείχνει, δεν κάνει βάβισμα ή δεν επιδιώκει επικοινωνία με ήχους και κινήσεις, χρειάζεται έλεγχος. Αν στους 18 μήνες δεν χρησιμοποιεί λέξεις ή φαίνεται να καταλαβαίνει πολύ λίγα από όσα του λέτε, επίσης αξίζει αξιολόγηση. Στα 2 χρόνια, όταν δεν συνδυάζει λέξεις, έχει πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο ή ο λόγος του είναι σχεδόν ανύπαρκτος, δεν χρειάζεται αναμονή «να δούμε». Χρειάζεται συζήτηση με ειδικό.
Ιδιαίτερη προσοχή θέλει και η απώλεια δεξιοτήτων. Αν ένα παιδί έλεγε λέξεις ή είχε τρόπους επικοινωνίας και στη συνέχεια τα σταμάτησε, αυτό είναι ένα σημείο που δεν πρέπει να αγνοηθεί.
Σημάδια που δεν πρέπει να περνούν απαρατήρητα
Δεν είναι μόνο το πόσες λέξεις λέει ένα παιδί. Είναι και το πώς επικοινωνεί συνολικά. Όταν αποφεύγει συστηματικά τη βλεμματική επαφή, δεν μιμείται, δεν δείχνει αντικείμενα που το ενδιαφέρουν ή δεν φαίνεται να καταλαβαίνει απλές καθημερινές φράσεις, η εικόνα χρειάζεται πιο προσεκτική εκτίμηση.
Το ίδιο ισχύει αν υπάρχουν συχνές ωτίτιδες, ιστορικό μειωμένης ακοής ή η αίσθηση ότι το παιδί «ζει στο δικό του κόσμο» όταν του μιλούν. Μερικές φορές η ακοή είναι ο παράγοντας που εξηγεί γιατί ο λόγος δεν προχωρά όπως περιμένουμε.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι για να ενισχύσετε τον λόγο
Η ενίσχυση της γλωσσικής ανάπτυξης δεν χρειάζεται ειδικά εργαλεία ούτε υπερβολές. Χρειάζεται παρουσία, επανάληψη και φυσική επικοινωνία μέσα στη μέρα.
Μιλήστε στο παιδί απλά και καθαρά, περιγράφοντας αυτό που κάνετε. Όταν το ντύνετε, όταν τρώτε, όταν περπατάτε έξω, δώστε λέξεις στην εμπειρία του. «Βάζουμε παπούτσια», «κόβουμε μήλο», «να η μπάλα». Αυτή η απλή συνήθεια χτίζει λεξιλόγιο χωρίς πίεση.
Δώστε χρόνο να απαντήσει, ακόμη κι αν η απάντηση δεν είναι λέξη. Μπορεί να είναι ένα βλέμμα, ένα δείξιμο, ένας ήχος. Όταν ο ενήλικας μιλά ασταμάτητα και βιάζεται να συμπληρώσει κάθε σιωπή, το παιδί έχει λιγότερο χώρο να δοκιμάσει.
Το διάβασμα βοηθά πολύ, αρκεί να μην γίνεται σαν μάθημα. Κοιτάξτε εικόνες, ονομάστε αντικείμενα, ρωτήστε «πού είναι η γάτα;», αφήστε το παιδί να γυρίσει σελίδες και να δείξει. Το ζητούμενο δεν είναι να πει τέλεια τις λέξεις, αλλά να συνδέσει την επικοινωνία με ευχάριστη αλληλεπίδραση.
Τα τραγούδια, τα παιχνίδια με επαναλήψεις και η μίμηση ήχων είναι επίσης πολύ χρήσιμα. Το παιδί μαθαίνει καλύτερα όταν ακούει τον ίδιο ήχο ή την ίδια λέξη σε ζωντανό, καθημερινό πλαίσιο.
Τι καλό είναι να αποφεύγετε
Η συνεχής διόρθωση συχνά φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα. Αν το παιδί πει «τάτα» για «πατάτα», δεν χρειάζεται πίεση ή επίπληξη. Αρκεί να δώσετε το σωστό μοντέλο φυσικά: «Ναι, πατάτα θέλεις».
Δεν βοηθά ούτε η λογική «το ξέρει αλλά βαριέται να μιλήσει». Κάποια παιδιά πράγματι είναι πιο ήσυχα, όμως η συστηματική αναβολή αξιολόγησης μπορεί να καθυστερήσει στήριξη που θα ήταν χρήσιμη.
Οι οθόνες είναι ένα ακόμη σημείο προσοχής. Το να ακούει ένα παιδί παθητικά βίντεο ή παιδικά τραγούδια δεν αντικαθιστά την ανθρώπινη αλληλεπίδραση. Για τον λόγο, το πρόσωπο, η φωνή και η ανταπόκριση του γονιού έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία.
Πότε μιλάει ένα παιδί αν μεγαλώνει με δύο γλώσσες
Αυτό είναι ένα συχνό ερώτημα σε πολλές οικογένειες. Τα δίγλωσσα παιδιά μπορεί να μοιράζουν τις λέξεις τους ανάμεσα στις δύο γλώσσες και μερικές φορές να φαίνονται πιο «ήσυχα» σε μία από αυτές. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει καθυστέρηση.
Η βασική αρχή είναι η ίδια: εξετάζουμε τη συνολική επικοινωνία. Αν το παιδί καταλαβαίνει, αλληλεπιδρά, χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις έστω και μοιρασμένες σε δύο γλώσσες, τότε η ανάπτυξη μπορεί να είναι φυσιολογική. Αν όμως υπάρχουν γενικότερες δυσκολίες σε κατανόηση, ανταπόκριση και επαφή, χρειάζεται έλεγχος ανεξάρτητα από το αν ακούει δύο γλώσσες στο σπίτι.
Πότε να απευθυνθείτε σε ειδικό
Αν το ένστικτό σας λέει ότι κάτι δεν προχωρά όπως θα περίμενε κανείς, αξίζει να το συζητήσετε πρώτα με τον παιδίατρο. Ο παιδίατρος θα αξιολογήσει τη γενική ανάπτυξη, θα εξετάσει πιθανούς παράγοντες όπως η ακοή και, αν χρειάζεται, θα σας κατευθύνει σε λογοθεραπευτή ή άλλη κατάλληλη ειδικότητα.
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν βάζει «ταμπέλα» στο παιδί. Το αντίθετο. Μπορεί να καθησυχάσει την οικογένεια όταν όλα εξελίσσονται φυσιολογικά ή να δώσει στοχευμένη βοήθεια όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη. Και στις δύο περιπτώσεις, το κέρδος είναι σημαντικό.
Στο yo.gr πιστεύουμε ότι η σωστή ενημέρωση είναι αυτή που στηρίζει τον γονιό χωρίς να τον φορτώνει ενοχές. Αν αναρωτιέστε λοιπόν πότε μιλάει ένα παιδί, κρατήστε αυτό: κάθε παιδί έχει τον δικό του ρυθμό, αλλά η επικοινωνία αφήνει σημάδια από πολύ νωρίς. Παρατηρήστε το παιδί σας, μιλήστε του, παίξτε μαζί του και, αν κάτι σας προβληματίζει, ζητήστε καθοδήγηση νωρίς. Η έγκαιρη προσοχή είναι μια ήρεμη, ουσιαστική μορφή φροντίδας.
