Η παιδική κατάθλιψη αποτελεί ένα ζήτημα που απασχολεί ολοένα και περισσότερο τη σύγχρονη κοινωνία. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σημαντική μείωση της ηλικίας έναρξης της κατάθλιψης, με έρευνες να δείχνουν ότι έως την ηλικία των 14 ετών περίπου το 9% των παιδιών έχει βιώσει τουλάχιστον ένα καταθλιπτικό επεισόδιο. Για να κατανοήσουμε, όμως, το φαινόμενο, είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε από τα βασικά.
Τι είναι η κατάθλιψη;
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η κατάθλιψη αποτελεί την κύρια αιτία σοβαρών προβλημάτων λειτουργικότητας παγκοσμίως, κατατάχθηκε ως η τέταρτη συχνότερη ψυχική διαταραχή τη δεκαετία του 1990 και αναμενόταν να εξελιχθεί στη δεύτερη σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας παγκοσμίως.
Παρότι έχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί από ερευνητές και ειδικούς, η κατάθλιψη περιγράφεται γενικά ως μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που επηρεάζει τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά του ατόμου ανεξαρτήτως ηλικίας.
Παιδική κατάθλιψη: Οι κλινικές εκδηλώσεις στα παιδιά
Η παιδική κατάθλιψη επηρεάζει πολλαπλούς τομείς της ζωής του παιδιού και εκδηλώνεται με ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να διαφέρουν ως προς την ένταση και τη μορφή, ωστόσο συχνά είναι εξίσου σοβαρά με εκείνα των ενηλίκων.
Συναισθηματικά συμπτώματα
Σε συναισθηματικό επίπεδο, παρατηρείται επίμονη καταθλιπτική διάθεση που συνοδεύεται από έντονη θλίψη, άγχος, απόγνωση και αγωνία. Τα παιδιά μπορεί να εμφανίζονται ευερέθιστα, μελαγχολικά ή φοβισμένα, ενώ δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους. Συχνά χάνουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που στο παρελθόν τους προσέφεραν χαρά και αδυνατούν να βιώσουν ικανοποίηση.
Ψυχοσωματικά συμπτώματα
Η κατάθλιψη στα παιδιά εκδηλώνεται συχνά και με ψυχοσωματικά συμπτώματα. Αυτά περιλαμβάνουν κοιλιακούς πόνους, πονοκεφάλους, ναυτία, μυοσκελετικούς πόνους, κόπωση και γενικευμένη νωθρότητα. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν διαταραχές ύπνου, όπως νυχτερινή ενούρηση, καθώς και μείωση της όρεξης, γεγονός που επηρεάζει την πρόσληψη βάρους και τη γενικότερη σωματική ανάπτυξη.
Τα συγκεκριμένα συμπτώματα συχνά δεν συνδέονται άμεσα με την κατάθλιψη, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την αυξημένη επαγρύπνηση των γονέων και κηδεμόνων.
Συμπτώματα συμπεριφοράς στην παιδική κατάθλιψη
Σε επίπεδο συμπεριφοράς, πολλά παιδιά με κατάθλιψη επιλέγουν την απόσυρση και την απομόνωση. Αποφεύγουν το παιχνίδι με συνομηλίκους, περιορίζουν τις κοινωνικές επαφές και συχνά βιώνουν απόρριψη, είτε λόγω της στάσης τους είτε λόγω του τρόπου που προσεγγίζουν τους άλλους.
Σε άλλες περιπτώσεις, η κατάθλιψη μπορεί να εκφραστεί μέσα από εχθρική ή επιθετική συμπεριφορά. Τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να επιλύσουν συγκρούσεις με ήπιο τρόπο και υιοθετούν πιο επιθετικές στρατηγικές, γεγονός που οδηγεί σε έντονες συγκρούσεις και στρεσογόνες διαπροσωπικές σχέσεις.
Γνωστικά συμπτώματα
Σε γνωστικό επίπεδο, τα παιδιά με κατάθλιψη τείνουν να σκέφτονται αρνητικά και αυτοαπορριπτικά. Έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, υποτιμούν τις ικανότητές τους και θέτουν αυστηρά, συχνά μη ρεαλιστικά κριτήρια για τον εαυτό τους, παρότι έχουν χαμηλές προσδοκίες για την επιτυχία τους.
Αυτό οδηγεί σε γνωστικά λάθη, δηλαδή στρεβλούς τρόπους σκέψης και ερμηνείας γεγονότων, αλλά και σε γνωστικά ελλείμματα που επηρεάζουν την προσοχή, την παρορμητικότητα, τη λήψη αποφάσεων και τη δεξιότητα επίλυσης προβλημάτων.
Παιδική κατάθλιψη & Επιπτώσεις στις ακαδημαϊκές επιδόσεις
Η κατάθλιψη επηρεάζει σημαντικά και τη σχολική λειτουργικότητα. Τα παιδιά μπορεί να παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες, μειωμένη συγκέντρωση, προβλήματα στη συναισθηματική οργάνωση και δυσκολία στην ανάληψη κοινωνικών και σχολικών ρόλων. Συχνά παρατηρούνται ελλείμματα προσοχής και αδυναμία προσήλωσης σε στόχους.
Ο ρόλος των γονέων και κηδεμόνων στη θεραπευτική διαδικασία
Ο ρόλος των γονέων και κηδεμόνων είναι καθοριστικός για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της παιδικής κατάθλιψης. Αποτελούν βασικό πυλώνα της θεραπευτικής διαδικασίας, καθώς υποστηρίζουν το παιδί στην εφαρμογή και αφομοίωση των δεξιοτήτων που αποκτά μέσω της παρέμβασης των ειδικών.
Κεντρικής σημασίας είναι η σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας μεταξύ γονέων, εκπαιδευτικών και επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Παράλληλα, η ψυχοεκπαίδευση των ίδιων των γονέων είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς ενισχύει την κατανόηση της διαταραχής και συμβάλλει θετικά τόσο στην πορεία της θεραπείας όσο και στη γενικότερη ψυχική υγεία του παιδιού.
Η παιδική κατάθλιψη δεν αφορά μόνο το παιδί που τη βιώνει, αλλά ολόκληρο το περιβάλλον του. Η συντονισμένη συνεργασία γονέων, κηδεμόνων και ειδικών δημιουργεί ένα σταθερό και ασφαλές πλαίσιο στήριξης, απαραίτητο για την ψυχική ανάρρωση και την υγιή ανάπτυξη του παιδιού.
