Στα σεντόνια και τα μαξιλάρια μας είναι περνάμε περίπου το ένα τρίτο της ζωής μας. Όλη αυτή η στενή επαφή, όμως, δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες για ανεπιθύμητους «συγκάτοικους».
Μετά από μια κουραστική ημέρα, λίγα πράγματα είναι πιο απολαυστικά από το να ξαπλώνει κανείς σε ένα ζεστό κρεβάτι, να ακουμπά το κεφάλι του σε ένα μαλακό μαξιλάρι και να τυλίγεται στο πάπλωμα. Δεν είναι όμως μόνο οι άνθρωποι που βρίσκουν το κρεβάτι τόσο φιλόξενο. Κάτω από την επιφάνεια, τα λευκά είδη φιλοξενούν εκατομμύρια βακτήρια, μύκητες, ακάρεα και ιούς, για τα οποία το κρεβάτι αποτελεί πραγματικό παράδεισο: ζεστό περιβάλλον, γεμάτο ιδρώτα, σάλιο, νεκρά κύτταρα δέρματος και υπολείμματα τροφών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα ακάρεα της σκόνης. Ο άνθρωπος αποβάλλει καθημερινά περίπου 500 εκατομμύρια κύτταρα δέρματος, κάτι που για τα ακάρεα ισοδυναμεί με έναν ατελείωτο μπουφέ. Τα ίδια τα ακάρεα, αλλά και τα περιττώματά τους, μπορούν να προκαλέσουν αλλεργίες, άσθμα και έκζεμα.
Τα σεντόνια αποτελούν επίσης πρόσφορο έδαφος για βακτήρια. Το 2013, ερευνητές στο Institut Pasteur de Lille στη Γαλλία ανέλυσαν λευκά είδη νοσοκομειακών ασθενών και διαπίστωσαν ότι τα άπλυτα σεντόνια ήταν γεμάτα σταφυλόκοκκο, ένα βακτήριο που ζει συνήθως στο ανθρώπινο δέρμα. Αν και τα περισσότερα είδη είναι ακίνδυνα, ορισμένα –όπως ο Staphylococcus aureus– μπορούν να προκαλέσουν δερματικές λοιμώξεις, ακμή ή ακόμη και πνευμονία σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό.
Τα νοσοκομεία προσφέρουν πλούσια δεδομένα, καθώς η υγιεινή εκεί λαμβάνεται πολύ σοβαρά και τα λευκά είδη πλένονται μεταξύ των ασθενών. Παρ’ όλα αυτά, μελέτη του 2018 στο Πανεπιστήμιο του Ibadan στη Νιγηρία εντόπισε E. coli και άλλα παθογόνα βακτήρια σε άπλυτα νοσοκομειακά σεντόνια, τα οποία συνδέονται με ουρολοιμώξεις, πνευμονία, διάρροια, μηνιγγίτιδα και σήψη.
Σε ό,τι αφορά τα σπίτια μας, τα ευρήματα δεν είναι λιγότερο εντυπωσιακά. Το 2013, αμερικανική εταιρεία ειδών ύπνου ανακοίνωσε ότι μια μαξιλαροθήκη που δεν είχε πλυθεί για μία εβδομάδα περιείχε περίπου τρία εκατομμύρια βακτήρια ανά τετραγωνική ίντσα – έως και 17.000 φορές περισσότερα από ένα μέσο κάθισμα τουαλέτας.
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα δεδομένα για τα μαξιλάρια. Σε μελέτη του 2006, ερευνητές ανέλυσαν μαξιλάρια ηλικίας από 18 μηνών έως 20 ετών και διαπίστωσαν ότι όλα περιείχαν μύκητες, κυρίως Aspergillus fumigatus, ένα είδος που συναντάται στο χώμα. Σύμφωνα με τον καθηγητή λοιμωδών νοσημάτων David Denning, κάθε μαξιλάρι μπορεί να περιέχει δισεκατομμύρια ή και τρισεκατομμύρια σωματίδια μυκήτων. Ο ιδρώτας από το κεφάλι, τα περιττώματα των ακάρεων και η θερμότητα δημιουργούν ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης.
Οι μύκητες αυτοί μπορούν να επιβιώσουν για χρόνια, καθώς σπάνια πλένουμε τα μαξιλάρια μας. Όταν τα τινάζουμε ή τα «φουσκώνουμε», απελευθερώνονται σπόρια στον αέρα του υπνοδωματίου. Ακόμη και το πλύσιμο δεν αποτελεί πάντα λύση, καθώς οι μύκητες αντέχουν σε θερμοκρασίες έως 50°C, ενώ η υγρασία μπορεί να ενισχύσει την ανάπτυξή τους.
Για τους περισσότερους υγιείς ανθρώπους, η εισπνοή αυτών των σπορίων δεν αποτελεί σοβαρό κίνδυνο. Ωστόσο, άτομα με άσθμα, ιγμορίτιδα, χρόνια πνευμονοπάθεια ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο. Σε βαριές περιπτώσεις μπορεί να προκληθεί επεμβατική ασπεργίλλωση, μια δυνητικά θανατηφόρα λοίμωξη των πνευμόνων.
Οι ειδικοί συστήνουν την αλλαγή μαξιλαριού κάθε δύο χρόνια για υγιή άτομα, ενώ όσοι πάσχουν από αναπνευστικά νοσήματα καλό είναι να το αντικαθιστούν κάθε τρεις έως έξι μήνες. Όσον αφορά τα σεντόνια και τα καλύμματα, η εβδομαδιαία πλύση θεωρείται το ελάχιστο, ενώ το σιδέρωμα μειώνει ακόμη περισσότερο το μικροβιακό φορτίο.
Παράγοντες όπως τα κατοικίδια στο κρεβάτι, ο ύπνος χωρίς ντους, τα βρώμικα ρούχα ή το φαγητό στο κρεβάτι αυξάνουν ακόμη περισσότερο τα μικρόβια. Το συμπέρασμα των ειδικών είναι σαφές: για λόγους υγείας –ιδίως για τις ευπαθείς ομάδες– τα καθαρά σεντόνια δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα.
